Als je een kindje verliest, is dat meestal iets wat je overkomt als koppel. En het lijkt dan logisch om gebombardeerd te worden tot elkaars grootste steun en toeverlaat. Jullie zijn als het ware veroordeeld tot elkaar omdat jullie allebei een kind verliezen.
Alleen, zo eenvoudig is het niet. Het is niet omdat jullie op exact dezelfde manier een kind verliezen dat jullie dat ook op dezelfde manier beleven. Het is niet omdat jullie in dezelfde situatie zitten dat jullie ook hetzelfde voelen, er hetzelfde over denken of dezelfde woorden gebruiken. Verdriet kan een enorme impact hebben op een koppel. En het kan heel confronterend zijn om te beseffen wat het verlies van je kind betekent voor jullie relatie.
Het is eigenlijk heel logisch dat jullie elkaar misschien niet meteen vinden in jullie verdriet. De meeste koppels leren elkaar kennen in ‘goede tijden’. Ze kiezen voor elkaar op basis van dezelfde interesses, gelijke overtuigingen, dromen en ambities. De kans is klein dat jullie het tijdens een eerste date hadden over de keuze tussen cremeren en begraven om maar iets te noemen. En het is dan ook niet ondenkbaar dat jullie totaal anders denken blijken te denken over bepaalde kwesties. Je kan dan verbaasd vaststellen dat de liefde van je leven lijnrecht tegenover jou staat. In sommige gevallen spelen er ook familiale of religieuze tradities mee. Dan heb je misschien het gevoel dat je niet over alle aspecten van het verlies van je kind zelf kan beslissen zonder iemand anders te kwetsen. Zeker als daarvan bij de verschillende (schoon)families duidelijk verschillende verwachtingen leven, kan het een moeilijke evenwichtsoefening zijn die erg verstikkend kan aanvoelen.
Duaal proces model: bewegen tussen verlies en herstel
Rouwen is geen rechte weg. Het gaat op en neer, vooruit en achteruit, en vaak ook tegelijk in verschillende richtingen. Binnen het rouwonderzoek wordt dat mooi beschreven in het duale procesmodel van Stroebe en Schut (2002). Volgens dit model beweegt een rouwende voortdurend tussen twee manieren van omgaan met verlies: verliesgericht en herstelgericht. Je kan het zien als een slingerbeweging. Of als de twee spaanders van een roeiboot. Toch heb je als persoon vaak een voorkeurskant die je het vaakst inzet bij verlies.
Verliesgericht rouwen betekent dat je bewust stilstaat bij je kind en het gemis. Dat kan zijn door herinneringen op te halen, foto’s te bekijken, naar een betekenisvolle plek te gaan of gewoon heel intens te voelen hoe groot het verdriet is. Herstelgericht rouwen richt zich meer op het leven dat verdergaat. Op werken, zorgen, afleiding zoeken of momenten waarop het even wat lichter voelt.
Als rouwende beweeg je voortdurend tussen die twee. Het ene moment wil je dichtbij je kind zijn, het andere moment heb je nood aan afstand of even ademruimte. Die wissel kan verwarrend zijn. Soms voel je je verbonden, soms schuldig omdat je ook weer lacht of functioneert. Toch is net die beweging belangrijk. Zolang je, bewust of onbewust, blijft bewegen tussen verlies en herstel, ben je op een gezonde manier aan het rouwen.
Binnen een koppel lopen die bewegingen vaak niet gelijk. Waar de ene meer nood heeft aan praten, herinneren en stilstaan bij het verlies, zoekt de andere misschien sneller houvast in doen, werken of afleiding. Dat verschil kan pijnlijk zijn en tot onbegrip leiden. Het kan voelen alsof je elkaar kwijtraakt in plaats van elkaar vast te houden. Maar die verschillen betekenen niet dat iemand het fout doet. Het zijn twee manieren om met hetzelfde verlies om te gaan.
Misschien helpt de metafoor van een roeiboot. Als je steeds aan dezelfde kant roeit, draai je in cirkels. Het is net doordat je afwisselt van spaander dat er vooruitgang mogelijk wordt. En dat dan in 2 aparte bootjes. Dat vraagt afstemming, zachtheid en soms ook veel geduld. Er is geen juiste manier om te rouwen. Wat telt, is dat er beweging blijft. Dat er ruimte is voor zowel het verdriet als voor het leven dat zich voorzichtig opnieuw aandient.
Je hoeft het niet op dezelfde manier te doen. Maar je mag wel proberen elkaar te blijven zien in hoe ieder van jullie met dit gemis omgaat.
Blijven praten
Hoewel dit allemaal vrij heftig aanvoelt als je een verschillende voorkeurskant hebt, willen we je ook echt geruststellen want in de praktijk blijkt dat de meeste koppels vaak sterker uit dit soort situaties komen. Want veel koppels vinden ook veel steun en begrip bij elkaar. Al verloopt niet alles in hetzelfde tempo of op dezelfde manier, je vult elkaar aan. Het is als fietsen op een tandem. Misschien trappen jullie niet altijd in hetzelfde tempo, maken jullie ruzie om wie er mag sturen. Soms is het ergerlijk dat een van de twee even niet meetrapt en zich laat voeren, of heb je misschien zin om de ander er gewoon af te duwen en alleen verder te fietsen. Op andere dagen komen jullie niet vooruit en hadden jullie liever een elektrische fiets gehad. Maar ondanks alles zijn jullie wel samen onderweg en rijden jullie langzaam vooruit.
Het is belangrijk om de stevige basis van jullie relatie, waarom jullie voor elkaar gekozen hebben, niet uit het oog te verliezen. Want de moeilijkheden en twijfels waar jullie nu op botsen kunnen onoverkomelijk lijken. Maar je kan er als koppel voor kiezen om te focussen op alle dingen die jullie net wel verbinden. Als je samen beslist dat die verbindende kracht sterk genoeg is, moet je elkaar de ruimte geven om over bepaalde aspecten anders te kunnen denken. En moet je vooral naar elkaar blijven luisteren en voldoende energie opbrengen om met elkaar te blijven praten. Geef de ander voldoende ruimte en durf je persoonlijke ruimte te nemen in het verwerken van jullie verdriet.
Sommige koppels maken afspraken over stille symbolen om elkaar duidelijk te maken dat het even niet meer gaat. Denk aan het dragen van een bepaalde trui, een post-it op de deur van de koelkast, een bepaalde emoticon sturen tijdens je werkdag,… Dat klinkt misschien vreemd, maar het kan een mooie manier zijn om een stille hulpkreet te slaken als de woorden even op zijn. Als koppel maak je nu eenmaal heel veel fijne dingen mee, maar ook verdrietige zaken en dat kan jullie relatie veel sterker maken.
Op voorwaarde dat jullie er op de manier mee omgaan die het best bij jullie als koppel past.