Wanneer een baby of kind overlijdt in het ziekenhuis, staan zorgverleners naast ouders bij een van de meest ingrijpende momenten van hun leven. De Koesterkoffer is naast een houvast voor ouders ook ontwikkeld als een praktische tool voor zorgverleners om ouders te ondersteunen bij afscheid nemen en het maken van tastbare herinneringen aan hun kind.
De materialen in de koffer helpen om een warm en waardig afscheid mogelijk te maken, en geven zorgverleners houvast in een situatie die vaak emotioneel en complex is. Geen lezer? Bekijk dan zeker het webinar dat onze collega gaf voor de zorg onderaan onze pagina.
Wanneer gebruik je de Koesterkoffer?
De Koesterkoffer kan worden ingezet wanneer een baby of kind in de laatste palliatieve dagen is of overlijdt op de verloskamer, neonatologie, pediatrie, intensieve zorgen en spoedgevallen. Soms wordt de koesterkoffer ook in gebruik genoemen bij de begrafenisondernemer of in het mortuarium.
Het Berrefonds heeft twee soorten Koesterkoffers. Een voor baby’s en één voor opgroeinde kinderen tot 12 jaar. De inhoud is afgestemd op deze 2 groepen. Het is dan ook vanzelfsprekend dat het belagrijk is om de juiste koffer te gebruiken.
Sommige herinneringen kunnen enkel in de eerste momenten na het overlijden gemaakt worden. Daarom bevat de Koesterkoffer materialen die zorgverleners meteen kunnen aanbieden aan ouders. Voorbeelden hiervan zijn: hand- en voetafdrukjes, haar bewaren, koesterbandjes aandoen , …
Alle materialen om in de eerste momenten mee aan de slag te gaan zijn verzameld in een handig pakketje, dat je meteen ziet wanneer je de Koesterkoffer opent.
Naast materialen voor het eerste moment bevat de koffer ook items die ouders later kunnen gebruiken in hun rouw. Bijvoorbeeld: knuffeltjes voor broers en zussen, fotokader, linnenzakje voor herinneringen, hartjespin enz…
Deze materialen geven ouders iets tastbaars om verbonden te blijven met hun kind.
Liefdevol verzorgen
In beide koesterkoffers vind je een washandje en zeepblaadjes. Wanneer het mogelijk is, kan het waardevol zijn om ouders te betrekken bij de verzorging van hun baby of kind. Dit kan helpen om nog even heel dichtbij te zijn en zelf iets te kunnen doen.
Het samen aandoen van de koesterbandjes, bij het kind en binnen het gezin, kan een bijzonder betekenisvol moment zijn. Ook het nemen van afdrukken kan deel uitmaken van dit moment, bijvoorbeeld vóór het wassen.
Sommige ouders kiezen ervoor om een haarlokje te bewaren. Knip dit altijd voorzichtig achteraan en nooit zonder toestemming van de ouders. Je kan het nadien bewaren in het voorziene buisje. Bij heel jonge baby’s kan dit eventueel ook een stukje navelstreng zijn.
Bij oudere kinderen kan het mooi zijn om samen een afdruk van een kus te maken met lippenstift op de witte kaartjes. Kleine, liefdevolle handelingen zoals deze kunnen helpen om herinneringen tastbaar te maken.
Bij de de kleine Koesterkoffer zitten ook materialen waarmee ouders hun baby liefdevol kunnen aankleden. Al deze materialen zijn in vijf verschillende maten verkrijgbaar en normaal aanwezig in de verloskamer of neonatologie afdeling.
Geef ouders de kans om zelf kleertjes te kiezen die ze mooi vinden. Dit kan ouders helpen om nog zorg te dragen voor hun kind, wat voor veel families een belangrijk onderdeel is van het afscheid. Ook bij het gebruik van de watermathode is het belangrijk om ouders de kans te geven om een setje voor hun kind uit te kiezen.
Is een baby heel klein en vind je het moeilijk om een hemdje aan te doen? Wikkel het hemdje dan rond de baby zonder de mouwtjes te gebruiken.
Hoe introduceer je de Koesterkoffer bij ouders?
Het aanbieden van een Koesterkoffer vraagt om zachtheid en fijngevoeligheid. Niet elk gezin reageert op dezelfde manier op het moment van overlijden, en de omstandigheden kunnen zo verschillend zijn dat er in de eerste uren soms weinig ruimte is om hierover te spreken. Sommige ouders willen meteen herinneringen maken, anderen hebben daar meer tijd voor nodig. Daarom is het belangrijk om de Koesterkoffer rustig en zonder druk te introduceren, op een moment dat het voor ouders enigszins haalbaar voelt.
Tegelijk zien we in de praktijk hoe waardevol het is dat ouders de Koesterkoffer toch leren kennen en, als het kan aanvaarden. Op het moment zelf zijn ouders zich vaak nog niet bewust van wat er allemaal mogelijk is of wat de inhoud kan betekenen. Pas later wordt duidelijk hoe belangrijk die kleine, tastbare herinneringen kunnen zijn. Soms ervaren ouders achteraf spijt wanneer ze de mogelijkheden niet volledig hebben begrepen.
De manier waarop je de Koesterkoffer introduceert, maakt hierin een groot verschil. Door rustig uit te leggen wat erin zit en wat ouders ermee kunnen doen, zonder iets op te dringen, geef je hen de kans om op hun eigen tempo keuzes te maken, met zo weinig mogelijk spijt achteraf. Het gaat niet om alles meteen te doen, maar om de mogelijkheid te openen.
Enkele tips bij het introduceren:
Neem eerst tijd voor de ouders
Voordat je de koffer aanbiedt, is het belangrijk dat ouders even kunnen landen in het nieuws dat hun kind overleden is. Zorg voor een rustige omgeving en neem tijd om bij hen te zitten. Vaak helpt het om eerst erkenning te geven aan hun verlies.
Leg uit wat de Koesterkoffer is
Vertel ouders rustig dat er een gratis koffer beschikbaar is met materialen die hen kunnen helpen bij het afscheid nemen en het maken van herinneringen aan hun baby of kind.
Bied de koffer meerdere keren aan
Sommige ouders zijn op het eerste moment nog te overweldigd om beslissingen te nemen. Daarom kan het helpend zijn om bepaalde mogelijkheden later nog eens opnieuw aan te bieden. Het hoeft ook niet alles of niets te zijn. Soms kiezen ouders maar één herinnering of één moment. Belangrijk hierbij is dat ouders altijd zelf kunnen kiezen wat ze wel of niet willen doen.
Begeleid ouders bij het gebruik
Veel ouders weten niet goed wat er allemaal mogelijk is. Als zorgverlener kan je hen zacht begeleiden:
- uitleg geven bij de materialen
- voorstellen doen zonder te sturen
- helpen bij het maken van afdrukjes
- ondersteunen bij het aankleden van hun baby
Het belangrijkste is dat ouders zich gesteund en niet onder druk gezet voelen.
Enkele introductiezinnen die je kan gebruiken
“We gebruiken hier een Koesterkoffer gevuld met materiaal die ouders helpen om laatste herinneringen te maken. Zal ik ze er even bijnemen? We kunnen samen de inhoud bekijken en zien wat voor jullie goed voelt.”
“We begrijpen dat dit niet het goede moment is, maar willen even meegeven dat we hier werken met de Koesterkoffer. Deze is gevuld met materiaal die ouders helpen om laatste herinneringen te maken. Is het ok dat we hiermee aan slag gaan, zodat we geen kostbare zaken laten verloren gaan?” (vb acuut overlijden)
Nog enkele belangrijke aandachtspunten
- Bied de Koesterkoffer in zijn geheel aan aan ouders. Zij kiezen zelf wat ze wel of niet willen gebruiken.
- De koffer kan ook al in een palliatieve fase ingezet worden.
- Maak ouders attent op de koesterbandjes in de koffer. Dit wordt door ouders als meest waardevol item omschreven.
- Bij gescheiden ouders kan het helpend zijn om twee koffers te voorzien.
- Gebruik het linnenzakje in plaats van plastic voor het bewaren kleding of een lakentje.
- Zorg voor een duidelijk aanspreekpunt binnen de afdeling.
- Informeer indien nodig een steunfiguur van het gezin.
