Het woord ‘autopsie’ doet heel veel ouders huiveren. Jammer genoeg zal in veel gevallen bij het overlijden van een kind(je) toch een autopsie worden aangeraden of zelfs verplicht zijn.

Waarom wordt een autopsie voorgesteld?

Artsen kunnen een autopsie voorstellen wanneer de oorzaak van het overlijden niet duidelijk is. Dit is vaak na een stilgeboorte of bij het overlijden na ziekte. Soms hopen ze via bijkomend onderzoek meer inzicht te krijgen in wat er gebeurd is. Voor sommige ouders kan het helpend zijn om antwoorden te krijgen. Het kan duidelijkheid brengen over medische oorzaken, erfelijke aandoeningen of eventuele risico’s voor andere kinderen of bij een volgende zwangerschap. Voor andere ouders weegt de gedachte aan een autopsie te zwaar. Ook dat is begrijpelijk. Er is geen juiste of foute keuze. Alleen wat voor jullie draaglijk voelt. Jammer genoeg brengt een autopsie niet altijd alle antwoorden en blijft de doodsoorzaak soms nog een misterie. Bereid je hier dus ook op voor. Het is ook belangrijk om te weten dat een autopsie nooit verplicht is in bovenstaande situaties. Ouders beslissen zelf of ze hier al dan niet toestemming voor geven.

In het geval van een plots overlijden bij een gezond kind wordt er vaak de procedure ‘verdacht overlijden’ opgestart. Deze procedure is in het leven geroepen om kinderen te beschermen. Binnen deze procedure is een autopsie verplicht en heb je helaas geen keuze. Meer hierover lees je onderaan deze pagina.

Alternatieven?

Soms zijn er alternatieven of beperktere vormen van onderzoek mogelijk, zoals enkel een uitwendig onderzoek of bijkomende beeldvorming. Ook genetisch onderzoek kan besproken worden. De alternatieven zijn vaak minder invasief maar elk soort onderzoek heeft zijn beperking. Bijvoorbeeld een huidbiopsie, een RX, Scan. Bespreek dus goed met je arts wat kan en wat een bepaald onderzoek kan bijbrengen aan informatie.

Tijd om te beslissen

De vraag naar een autopsie komt vaak snel na het overlijden. Dat kan overweldigend voelen. Toch mag je vragen om duidelijke uitleg en om even tijd te krijgen om na te denken, binnen de medische mogelijkheden. Het is belangrijk dat je een keuze maakt waar je achter kan blijven staan. Sommige ouders vinden troost in het idee dat hun baby of kind misschien kan bijdragen aan medische kennis of toekomstige zorg. Anderen voelen dat ze hun kind niet verder willen laten onderzoeken. Beide gevoelens verdienen respect.

Nagesprek

Je hebt, na enkele weken, ook recht op een uitgebreid nagesprek. Dit gesprek zal meestal plaatsvinden in het ziekenhuis, met een team van artsen. Dit kan heel confronterend zijn, maar ouders geven ons aan dat het soms ook een opluchting is om eindelijk informatie te krijgen zelfs al is dit dat er niets gevonden is. Omdat dit vaak een heel emotioneel gesprek is, raden we aan om het rustig voor te bereiden en al je vragen op voorhand op papier te zetten. Zoals eerder aangehaald kan het ook zijn dat er jammer genoeg geen reden is gevonden en je dus zonder antwoorden achterblijft.

Autopsie bij stilgeboren baby

Bij een baby gebeurt een autopsie meestal in het ziekenhuis waar hij of zij geboren is. Afhankelijk van het ziekenhuis gebeurt dit nog dezelfde dag of in de eerste dagen na het overlijden. Indien ouders hun baby graag langer bij zich houden, kan hierop een uitzondering gemaakt worden, als het protocol van het ziekenhuis dit toelaat. Bij een autopsie wordt het lichaam van je baby onderzocht door een gespecialiseerde arts (een patholoog). Dit kan bestaan uit een uitwendig onderzoek, beeldvorming of een inwendig onderzoek. Soms wordt ook de placenta onderzocht, omdat die belangrijke informatie kan geven. Je arts zal uitleggen welk onderzoek precies wordt voorgesteld en waarom.

Na het onderzoek wordt je baby opnieuw zorgvuldig verzorgd. Je kan je kindje nadien nog zien, vasthouden of aankleden, afhankelijk van wat jullie wensen en wat praktisch mogelijk is.

Autopsie bij plots overlijden van opgroeiend kind

Een plots overlijden van een opgroeiend kind, buiten verkeersongelukken gerekend, wordt bij wet steeds aanzien als een procedure verdacht overlijden. Dit is voor veel ouders een heel moeilijk gegeven. Buiten een verplichte autopsie om de omstandigheden van overlijden te onderzoeken, is er vaak ook een politioneel onderzoek aan verbonden. Ouders geven aan dat dit vaak als heel traumatisch wordt ervaren. Het erge is vaak dat ouders hierdoor hun kind niet meer mogen aanraken, knuffelen of vasthouden totdat het lichaam van het kind wordt vrijgegeven door het parket. Deze hele procedure is er natuurlijk om kinderen te beschermen maar voelt heel onrechtvaardig aan.

Bij een opgroeiend kind heb je ook steeds recht op een nagesprek met de arts die de autopsie uitvoerde. Weet dat dit soms 6 maanden kan duren alvorens resultaten worden vrijgegeven. En je mag, onder begeleiding, het politierapport over het overlijden van je kind altijd inkijken. Denk na of je eventuele foto’s uit het politieverslag laat halen voor je inkijkt. Normaal gezien worden deze opties je spontaan aangeboden, aarzel niet om er actief naar te informeren als dat niet zo is en je er nood aan hebt. De dienst slachtofferonthaal van het parket is dan vaak het aanspreekpunt om ouders te begeleiden en te informeren over resultaten en bevindingen.

Een autopsie van een kind dat stierf aan de gevolgen van een slepende ziekte is geen verplichting. Praat er zeker over met de arts of bijkomend onderzoek nog essentiële info aan het licht kan brengen.

Wanneer je kindje overlijdt, komt er op een moment ook een heel praktische vraag: kiezen we voor cremeren of begraven? Het is een beslissing die niemand ooit had willen nemen. En toch is het een keuze die gemaakt moet worden. Er is geen juiste of foute weg, alleen wat op dat moment voor jullie als ouders het meest kloppend voelt. Cremeren of begraven is wettelijk verplicht bij elk overlijden vanaf een zwangerschapsduur na 180 dagen na conceptie.

We zetten de mogelijkheden en hun eigenheid rustig naast elkaar.

Cremeren

Bij crematie wordt je kindje na het afscheid gecremeerd. Nadien ontvangen jullie de as, die een bijzondere en tastbare betekenis kan krijgen. De as kan je dan bijhouden, uitstrooien of verwerken in een juweel, glas of kunst. De laatste jaren wordt er steeds meer voor crematie gekozen, ook voor kinderen.

Veel ouders ervaren bij crematie de mogelijkheid om hun kindje dichtbij te houden. De as kan thuis bewaard worden in een urne op een bijzonder koesterplekje, een knuffelurne of iets wat dicht aansluit bij je wensen. Er wordt daarom vaak meer vrijheid en flexibiliteit ervaren. Zo kan as, volgens de wettelijke mogelijkheden ook worden uitgestrooid op een betekenisvolle plek. Bijvoorbeeld de zee of een tuin.

Heb je liever een plekje om naartoe te gaan of wil je de assen niet thuis bewaren dan kan de urne ook worden bijgezet in een columbarium op de begraafplaats. Dit biedt een vaste herdenkingsplek buitenshuis, terwijl het om crematie gaat. Wanneer je kiest voor een columbarium (of een urnegraf), is het belangrijk om rekening te houden met de duurtijd van de concessie. Zo’n plaats wordt toegekend voor een bepaalde periode (bijvoorbeeld 10, 20 of 30 jaar, afhankelijk van de gemeente). Nadien kan een verlenging nodig zijn. Het is goed om je hierover vooraf te laten informeren, zodat je weet wat dit op lange termijn betekent. Na afloop van een consessie kan je natuurlijk ook altijd een aanvraag indien bij de stad of je gemeente om de urne terug te krijgen.

Sommige ouders vinden troost in de nabijheid en beweeglijkheid die crematie biedt. Anderen ervaren het gemis van een vaste plek juist als moeilijk. Ook dat is heel persoonlijk.

Begraven

Bij een begrafenis krijgt je kindje een eigen rustplaats op een begraafplaats of begraafpark. Dat kan in een kinderperk, op een sterrenweide of in een familiegraf, afhankelijk van wat jullie wensen zijn en wat lokaal mogelijk is.

Veel ouders ervaren bij begraven de zekerheid van een tastbare, vaste plek. Het geeft een concrete plaats om naartoe te gaan, om stil te zijn, te praten, te zitten, bloemen neer te leggen of een kaarsje te branden. Het voelt ook vaak aan als een blijvend monument. Een naamsteen of grafmonument kan helpen om het bestaan van je kindje zichtbaar en erkend te maken. Hier zijn de laatste jaren ook heel mooie en kindvriendelijke alternatieven voor. Neem zeker een kijkje op onze pagina met mooie voorbeelden onderaan. Voor sommige ouders is verbondenheid met familie heel belangrijk en kiezen indien dat er is voor het bijzetten in een familiegraf, zodat hun kindje deel blijft uitmaken van de grotere familiegeschiedenis. Bij een plek buitenshuis kan deze plek ook een bijzondere betekenis krijgen en zo ook onderdeel worden van rituelen op vaste momenten. Denk maar aan verjaardagen, bijzondere dagen of feestdagen.

Ook bij een graf werk je meestal met een concessie voor een bepaalde duur. De termijn en voorwaarden verschillen per gemeente. Het kan helpend zijn om daar tijdig duidelijkheid over te krijgen.

Voor sommige ouders brengt een fysieke plek rust en houvast. Anderen ervaren het als zwaar dat hun kindje op één specifieke plaats ligt. Ook hier bestaat geen juiste of foute keuze.

Veelgestelde vragen

Zoals zo vaak in de filosofie van het Berrefonds: ook dit is een heel individuele keuze. Er is geen ‘juiste’ manier van afscheid nemen van je kind. Er is alleen een persoonlijke, unieke manier die bij jullie gezin past.

Thuisopbaring is eigenlijk een heel oude gewoonte die in onbruik is geraakt, maar stilaan terug voorkomt. Het lichaam van je baby of kind wordt dan, meestal in de woonkamer of eigen kamer, opgebaard. Sommige ouders putten troost uit een thuisopbaring omdat hun kind nog even heel dichtbij is en je het nog kan knuffelen en tonen. Een thuisopbaring staat los van de plaats van overlijden. Dit wil zeggen dat je je baby of kind perfect na het overlijden in het ziekenhuis of instelling naar huis kan laten komen om zo nog enkele dagen samen te zijn.

Een thuisopbaring kan ook enkele voordelen bieden. Zo moeten jullie als ouders geen rekening houden met de openingsuren van een funerarium of crematorium. Je kan zelf beslissen wanneer iemand je kind kan komen groeten en je kan je nog alle tijd nemen om enkele laatste herinneringen vast te leggen zoals afdrukjes, foto’s enz. Het geeft jullie vooral de mogelijkheid om in vertrouwde ‘eigen’ omgeving, op eigen tempo, afscheid te nemen. Verschillende deskundigen zijn zelfs van mening dat thuis opbaren een positieve bijdrage heeft in het rouwproces.

Broertjes en zusjes

Sommige gezinnen geven aan dat een thuisopbaring eigenaardig genoeg een fijne ervaring was. Ook voor andere kinderen in het gezin is het een heel concrete manier van afscheid nemen. Ze kunnen nog hun broertje of zusje nog betasten, vasthouden, iets tegen vertellen en stilaan wennen aan het feit dat dood zijn niet hetzelfde is als slapen.

Geurkaarsjes

Als een lichaam overleden is, gaat het doorheen een heel proces. Het kan soms zijn dat er daarbij een specifieke geur vrijkomt. Er zijn technieken zoals oa. koelen waardoor hier meestal niets van te merken is. Sommige ouders geven aan dat ze zich veiliger voelen als er in huis enkele geurstokjes of geurkaarsjes staan. Zo moeten ze zich zeker geen zorgen maken.

Praktisch

Je bespreekt de mogelijkheden best met je uitvaartbegeleider. Hij of zij heeft hier ervaring mee en zal je deskundig adviseren. Een kind kan op verschillende manieren thuis worden opgebaard. Weet wel dat als thuis opbaring je wens is, dat je hiermee rekening houdt bij je keuze van uitvaartbegeleider. Niet iedereen heeft de mogelijkheid in zijn gamma en de expertise.

Een bed- of kistkoeling

Bij een bed of kistkoeling wordt er koeling voorzien onder of rond het lichaam. Indien dit elektrisch gaat maakt dit soms wel lawaai en kan het als storend ervaren worden. Andere technieken laten het lichaam natuurlijker aanvoelen maar zijn beperkter in opbaartijd.

Wanneer een baby of kind overlijdt, willen ouders vaak tijd en ruimte om dichtbij hun kindje te blijven. Lichte balseming, ook wel thanatopraxie genoemd, kan helpen om die tijd op een zachte manier mogelijk te maken.

Thanatopraxie is een tijdelijke, milde vorm van balseming waarbij het natuurlijke ontbindingsproces wordt vertraagd. Daardoor is koeling niet nodig en kan een kindje worden opgebaard in een vertrouwde omgeving, zoals thuis. Door deze behandeling zijn warme dagen bij thuisopbaring maar ook verplaatsingen geen probleem meer.

Hoe verloopt de behandeling?

Omdat het belangrijk is voor ouders om goed te weten wat er met hun kind gebeurt kiezen we ervoor om meer uitleg te geven over de behandeling. Wil je dus liever niets weten, sla dit stukje dan gerust over.

Bij thanatopraxie wordt er een kleine incisie van ongeveer 2 cm gemaakt in het arterieel systeem. Vaak is dit in de hals. Zo wordt de slagader voorzichtig vrijgelegd en kan er een conserverende vloeistof worden geïnjecteerd. Daarnaast wordt via een klein gaatje in de buik bloed en andere lichaamsvloeistoffen afgevoerd. Deze conserverende vloeistof legt het ontbindingsproces de eerste dagen volledig stil, maar na enkele dagen neemt de werking langzaam af en komt het natuurlijke proces voorzichtig weer op gang. Hoelang de werking aanhoudt is sterk afhankelijk van lichaam tot lichaam. De behandeling duurt gemiddeld 1,5 tot 2 uur en kan in de meeste gevallen uitgevoerd worden in een mortuarium of bij een gespecialiseerd centrum.

Wanneer is thanatopraxie mogelijk?

Thanatopraxie is niet in elke situatie aangewezen of mogelijk. Bij voldragen baby’s en kinderen kan deze methode meestal veilig worden toegepast. Bij zeer vroeg geboren baby’s geeft een andere vorm van opbaring, zoals wateropbaring, vaak een mooier en zachter resultaat omdat het tere huidje daar beter bij bewaard blijft.

Wanneer een baby in de buik is overleden en het huidje beschadigd is, is thanatopraxie doorgaans niet geschikt. Ook wanneer er een autopsie gepland is of reeds heeft plaatsgevonden, moet vooraf zorgvuldig worden afgestemd wat mogelijk en wenselijk is.

Elke situatie is uniek. Daarom wordt steeds samen met de ouders, de zorgverleners en de uitvaartprofessional bekeken welke vorm van opbaring het meest respectvol en passend is.

Wat zijn de voordelen?

Voor veel ouders biedt lichte balseming rust en ruimte. Omdat het lichaam niet gekoeld hoeft te worden, voelt het minder koud aan en neemt het de temperatuur van de omgeving aan. Dat maakt het vaak aangenamer om hun kindje vast te houden. Ouders ervaren dat hun baby/ kind zacht, schoon en draagbaar blijft, waardoor ze hem of haar zonder drempel kunnen oppakken, wiegen of dicht tegen zich aan houden.

Doordat er geen koeling nodig is, is er ook geen technische apparatuur in de ruimte aanwezig. Jullie kindje hoeft niet op één vaste plek te blijven liggen. Het kan in een wiegje, in de woonkamer, op jullie of zijn/haar eigen slaapkamer of in de babykamer. Die vrijheid geeft veel gezinnen de mogelijkheid om op hun eigen manier en in hun eigen ritme afscheid te nemen. Ook temperatuurverschillen of weersomstandigheden spelen minder een rol.

Vaak blijven verkleuringen beperkt en oogt een kindje natuurlijker en rustiger, wat voor ouders helpend kan zijn in het creëren van warme afscheidsmomenten.

Zijn er ook nadelen of aandachtspunten?

Tegelijk is het belangrijk om ook de mogelijke nadelen eerlijk te benoemen. Thanatopraxie is niet in alle situaties mogelijk. Er worden kleine incisies gemaakt in de hals en de buik, wat voor sommige ouders een moeilijke gedachte kan zijn.

Een ander, minder zichtbaar maar emotioneel aspect is dat een kindje er door de behandeling heel natuurlijk kan blijven uitzien en niet koud aanvoelt. Voor veel ouders is dat waardevol en troostend. Tegelijk weten we uit verhalen van ouders dat het soms ook moeilijker kan maken om definitief afscheid te nemen. Het zien en voelen van de kwetsbaarheid van de dood helpt sommige ouders in het besef dat hun kindje niet voor altijd bij hen kan blijven. Wat hierin helpend is, verschilt van gezin tot gezin.

Een keuze in vertrouwen

Er is geen juiste of foute beslissing. Sommige ouders kiezen bewust voor koeling, anderen voor wateropbaring of voor thanatopraxie. Wat telt, is wat voor jullie als ouders goed voelt en wat past bij jullie kindje en gezin.