Rouw en verdriet zijn heel complex en persoonlijk. Rouw kan heel erg overweldigend, onvoorspelbaar en grillig zijn. Je wereld staat stil terwijl diezelfde wereld voor anderen gewoon doordraait. Dat kan ontzettend eenzaam en bevreemdend voelen.
Als Berrefonds hopen wij je te kunnen laten zien dat je niet alleen bent.
We willen je ook de kracht en de tools geven om te ontdekken dat wat je ook voelt normaal is.
Rouwen is hard werken en wie een kind verliest, heeft vaak het gevoel dat hij of zij nog veel meer verliest. Want rouw is als een inktvlek die impact heeft op alle aspecten van je leven. Een kind verliezen, verandert alles.
We hopen je hier wat inzichten en houvast te geven over rouw. Geen theorie uit ‘de boekskes’, wel vanuit de praktijk. Vanuit wat wij elke dag zien en horen bij ouders die je al zijn voorgegaan.
Soms herken je jezelf niet meer.
Samen en toch apart.
Hoe doe je dat?
Rouw heeft ook effect op je hersenen.
In sommige gevallen is therapie nodig.
Wat als een leerling afscheid moet nemen van een broer of zus? Het kan gaan om een stilgeboorte, maar ook over het overlijden van een oudere broer of zus. Hoe zorg je in zo’n situatie voor een warme opvang van deze leerling? We zetten jullie graag op weg met enkele warme tips.
Allereerst: er bestaat hier geen ‘one size fits all’. Veel hangt af van de situatie, de noden van de leerling en de wensen van de ouders. Daarom is het belangrijk om goed met de ouders te overleggen. Ook met de leerling zelf kan je op kindermaat in gesprek gaan over wat hij of zij nodig heeft.
Communicatie binnen de klas en school
Overleg goed met de ouders en de betrokken leerling over welke communicatie gedeeld mag worden binnen de school. Welke informatie mag gedeeld worden en via welke kanalen? Wil de leerling zelf iets vertellen in de klas, of gebeurt dit liever door de juf of meester?
Misschien willen de ouders in de communicatie naar de ouders van de klasgenoten ook nog iets meegeven over hoe ze zelf benaderd willen worden. De schoolpoort kan een confronterende plek zijn voor ouders met verdriet. Het krioelt er van het gezinsgeluk: zwangere mama’s, kinderwagens, spelende kinderen. Sommige ouders vinden het fijn om aangesproken te worden, anderen hebben daar op dat moment minder behoefte aan.
Aandacht voor verdriet
Hoe jong ook, veel kinderen kunnen verrassend goed aangeven wat ze nodig hebben. Sommige kinderen hebben op school extra zorg en aandacht nodig. Andere kinderen willen er net graag even ‘gewoon’ bij horen en zo normaal mogelijk benaderd worden. Stel open vragen en ontdek samen met de leerling wat kan helpen. We delen graag enkele ideeën die je op weg kunnen helpen:
- Geef de leerling de kans om een foto mee te brengen die ene plekje krijgt in de klas.
- Richt een rustplekje in waar de leerling naartoe kan als het moeilijk gaat.
- Maak duidelijk bij wie de leerling terecht kan voor een gesprek. Binnen de school kan dit de leerkracht zijn maar ook de zorgleerkracht, directie, CLB-medewerker,…
- Spreek samen af welk vriendje extra zorgend is tijdens de speeltijd.
- Spreek een symbool of teken dat helpt om te tonen dat het moeilijk gaat.
- Vraag hoe de leerling graag getroost wordt op moeilijke momenten.
Bij stilgeboorte: een geboorte in de klas erkennen
Op veel scholen wordt de geboorte van een broertje of zusje gevierd in de klas. Heel wat gezinnen met verdriet ervaren het als waardevol wanneer er ook rond hun verhaal iets kan gebeuren in de klas.
Tegelijk is ook hier elke situatie anders. Durf de vraag zeker te stellen aan de ouders en aan de broer of zus in de klas. Misschien willen de ouders graag zelf naar de klas komen om iets te vertellen over hun baby, bijvoorbeeld aan de hand van een foto, knuffeltjes of het Koesterkoffertje.
Je kan ook kijken naar de rituelen die jullie gewoonlijk hebben op school. Wordt er bijvoorbeeld een grote broer- of zus-kroon geknutseld? Vraag dan aan je leerling of hij of zij dit ook fijn zou vinden en bespreek dit met de ouders. Wordt er normaal een cadeautje gegeven? Bekijk dan hoe je hier eventueel een aangepaste vorm aan kan geven.
Boeken
Boeken kunnen helpen om de dood beter te begrijpen en om woorden te geven aan rouw, gemis en emoties. Hier vind je een pagina met heel wat waardevolle boekentips. In ons Koesterhuis in Antwerpen, Kortrijk en Hasselt staat bovendien een boekenkast waar je kosteloos boeken kan ontlenen.
Levenslang Koesteren
Het verlies van een broertje of zusje draag je een leven lang met je mee. Daarom gaat het niet alleen over de opvang in de eerste dagen of weken. Ook later kan de school een verschil blijven maken.
- Durf regelmatig te vragen hoe het gaat. Zeker in het begin, maar ook na langere tijd kan dat erg gewaardeerd worden.
- Noteer de geboorte- en sterfdag van de overleden broer of zus in jullie agenda. Zeker in het eerste jaar kan een kaartje of berichtje veel betekenen.
- Zorg ervoor dat ook toekomstige leerkrachten op de hoogte zijn van dit verhaal.
- Wees je bewust van mogelijke moeilijke momenten, zoals moederdag, vaderdag, 1 september en feestdagen. Bij een overlijden van een baby kan ook de instapdag een beladen moment zijn.
- Mocht er later nog een broertje of zusje geboren worden, durf dan ook de herinnering aan het overleden kindje een plaats te geven. Je kan bijvoorbeeld vragen: “Op wie lijkt het broertje of zusje?”
Het Berrefonds organiseert elk jaar in december de Koesterweek. Tijdens die week willen we Vlaanderen overspoelen met hartjes als symbool voor alle kinderen die gemist worden. Zo tonen we families met verdriet dat er nog steeds aan hen gedacht wordt. Ook als school kunnen jullie deelnemen, bijvoorbeeld door de affiche op te hangen of kleurplaten te laten inkleuren. Meer informatie vind je op www.koesterweek.be.
In de stilte van een verloskamer, waar liefde en afscheid zo dicht bij elkaar liggen, kunnen kleine, tastbare dingen van onschatbare waarde zijn. Het uitzoeken van een wikkelhemdje of -dekentje voor je baby is zo’n moment. Een gebaar van ouderschap, van zorg, van verbondenheid. Via Berrefonds beschikt elke verloskamer over een zorgvuldige voorraad handgemaakte stuks in vijf verschillende maten. Zo is er voor elk kindje, ongeacht de zwangerschapsduur, een passend outfitje beschikbaar.
Handgemaakt met zachtheid en liefde
Elk kledingstukje en elk dekentje werd met de hand gemaakt door warme, toegewijde vrijwilligers. Mensen die met zachtheid naaien, breien en samenstellen, met respect voor hoe kwetsbaar en kostbaar deze momenten zijn. Elk stuk is uniek, met eigen kleuren, patronen en details. Er is keuze uit verschillende designs en tinten, zodat ouders iets kunnen kiezen dat echt bij hun baby past. Sommigen voelen zich aangetrokken tot zachte neutrale kleuren, anderen tot een warm accent of een motief dat bij hen past. Wat gekozen wordt, is altijd goed omdat het gekozen wordt uit liefde.
Wat ouders kunnen kiezen
In de verloskamer is doorgaans een assortiment aanwezig waaruit ouders kunnen kiezen, waaronder: een zacht hemdje, wikkeldekentje, klein luierbroekje, een setje van twee mutsjes en of bijhorende sokjes. Alle items zijn afgestemd op de fijne, kwetsbare huid van een baby en zorgvuldig afgewerkt met zachte materialen en aangepaste maten.
Een waardevol moment van ouderschap
Het uitzoeken van een setje kan een intiem en betekenisvol moment zijn. Samen kijken, voelen, kiezen. Je baby aankleden, een mutsje voorzichtig opzetten, een dekentje omslaan. Het zijn kleine handelingen die helpen om het ouderschap tastbaar te maken en herinneringen te creëren die blijvend zijn. Sommige ouders willen zelf kiezen, betrekken hun andere kinderen, stemmen af op hun geboortekaartje of anderen laten het liever aan de zorgverlener over. Alles mag, niets moet. Er is geen juiste manier. Er is alleen wat op dat moment goed voelt.
Ook bij de watermethode
Wanneer ouders kiezen voor de watermethode, kan het eveneens helpend zijn om vooraf een dekentje of setje uit te zoeken. Bij de watermethode wordt het kindje in een kom of badje met water gelegd. Het water ondersteunt de tere huid en kan helpen om het lichaam zachter te laten voelen en een meer natuurlijke, roze kleur te behouden. Dit geeft ouders vaak de kans om hun baby rustig te bekijken en te ontmoeten. Meer informatie over deze methode vind je hier.
Wanneer het moment komt om het kindje uit het water te halen, kan het in een wikkeldekentje worden gelegd. Dat geeft bescherming en geborgenheid, en vormt voor veel ouders een teder overgangsmoment. Bij het definitieve afscheid kunnen ouders er dan voor kiezen hun baby volledig aan te kleden zoals zij dat wensen. Met zorg, met aandacht en op hun eigen tempo.
Zelf iets maken met extra betekenis
Naast de beschikbare stuks bestaan er ook tal van patronen voor wie zelf iets wil maken. Ouders, familieleden of vrienden kunnen met eigen stoffen een kledingstukje, mutsje of dekentje creëren. Dat kan een extra persoonlijke betekenis geven: een stukje stof van een sjaal, speciaal kledingstuk, zorgvuldig uitgekozen stof of deken kan zo worden omgevormd tot iets dat speciaal voor dit kindje gemaakt is. Ook dat is een vorm van liefde zichtbaar maken.
In elk detail zoals een stiksel, een lintje, een zacht stofje schuilt dezelfde boodschap: elk kindje verdient het om met zachtheid en waardigheid omhuld te worden. En elke ouder verdient de ruimte om dat op zijn of haar eigen manier te doen.
Soms krijgen we de vraag of we ook kunnen ondersteunen bij het verlies van een mama of papa. Hoe graag we dat ook zouden willen, ligt onze werking vandaag vooral bij het ondersteunen van gezinnen die een kind moeten missen tot 12 jaar.
Dat neemt niet weg dat ook het verlies van een ouder een ingrijpend en levensveranderend verlies is. Zowel voor kinderen als volwassenen. Het brengt vaak veel vragen met zich mee: hoe praat je hierover met kinderen? Wat kan helpend zijn? Hoe geef je verdriet een plek binnen het gezin?
We helpen jullie graag een beetje op weg met enkele zachte handvatten:
- Spreek eerlijk en in eenvoudige taal, aangepast aan de leeftijd van het kind
- Geef ruimte aan gevoelens, hoe verschillend die ook kunnen zijn
- Laat kinderen mee bepalen hoe ze willen herinneren of afscheid nemen
- Weet dat rouw geen rechte lijn is. Het komt en gaat
Op zoek naar inspiratie
Hoewel onze materialen ontwikkeld zijn vanuit het verlies van een kind, kunnen ze ook inspiratie bieden in andere rouwsituaties.
- Neem gerust een kijkje naar de inhoud van onze Koesterkoffer
- In onze webshop vind je warme en verbindende items die kunnen helpen bij herinneren en troosten
- Op onze pagina rond kinderen troosten delen we inzichten die ook helpend kunnen zijn bij dit verlies
- Lees zeker de kaft ‘Rouw in de klas’ van Lies Scaut als leidraad
Je hoeft het niet allemaal te weten of juist te doen.
Aanwezig zijn, luisteren en ruimte geven maakt vaak al een groot verschil.
Als je baby sterft, kan je in sommige ziekenhuizen vandaag kiezen voor een wateropbaring. Dit kan een goede bewaarmethode zijn om het broze lichaampje en de tere huid van je baby langer mooi te houden zodat jullie afscheid kunnen nemen en mooie foto’s laten nemen. Maar ook deze keuze is heel individueel.
Hoe gaat het in zijn werk?
Je baby wordt door de vroedvrouw in een kom met water gelegd. Dit is gewoon kraantjeswater dat je elke dag ververst en helpt de verkleuring van je baby tegen te gaan. Door osmose zal je baby ook wat voller lijken. Deze bewaarmethode wordt vooral bij kleine baby’s toegepast.
Voor sommige ouders is het fijn om hun kindje op deze manier goed te kunnen bekijken, anderen vinden het net beangstigend om hun kindje onder water te zien. Het is vooral belangrijk dat deze methode correct wordt toegepast en dat jullie het eerst goed doorpraten. Deze methode kan bijvoorbeeld iets minder geschikt zijn in combinatie met andere wensen die je misschien hebt zoals wiegen, aankleden of veelvuldig vasthouden van je kleine baby. Als je baby al kleedjes aanheeft moeten deze wel telkens uitgedaan worden als hij weer onder water gaat.
Let wel! Dit is een bewaarmethode voor de periodes dat je je baby niet vastneemt of wil wiegen. Het is niet de bedoeling dat je door deze bewaarmethode geen ouderhandelingen kan stellen die net zo belangrijk zijn voor de verbondenheid met je baby en je rouwproces. Je baby aankleden, inbakeren, strelen, wiegen en knuffelen zijn, als je daar zelf behoefte aan hebt, zeer belangrijk.
Je kan heel wat details over de watermethode nalezen op deze Nederlandse website. We waarschuwen je wel graag even voor de foto’s die je op deze website kan zien. Die kunnen confronterend voor je zijn.
Sommige ouders vinden het onnatuurlijk om hun overleden baby te transporteren in een wagen van de uitvaartbegeleider. Ze stellen soms de vraag of het niet anders kan. Alles hangt af van de leeftijd van je stilgeboren baby.
Bij een overlijden voor 180 dagen zwangerschap is je baby volgens de wet geen ‘rechtspersoon’, wat eigenlijk betekent dat hij of zij voor de wetgever niet bestaat en dus geen formele rechten of plichten heeft. Bovenstaande omschrijving is uiteraard voor ouders zeer pijnlijk om te lezen. Voor hen is de baby absoluut een persoon en nog wel hun kind.
Indien je baby geboren is onder de grens van 180 dagen mag je je overleden baby zelf vervoeren. Hou er wel rekening mee dat dit psychologisch ontzettend zwaar kan zijn en weet dat je altijd hulp kan inschakelen door even te informeren in het ziekenhuis of bij je uitvaartbegeleider.
Na 180 zwangerschapsdagen ben je verplicht om gespecialiseerd vervoer in te schakelen. Je moet dan beroep doen op een uitvaartbegeleider. Sommige uitvaartspecialisten hebben aangepast vervoer voor kleine kinderen. Vaak is er veel bespreekbaar.
