Gelukkig krijgen de meeste zorgverleners niet dagelijks te maken met het verlies van een baby of kind. Tegelijk maakt net dat het soms moeilijk is om op elk moment goed te weten wat kan, wat mag en wat helpend is voor ouders in zo’n kwetsbare en intense periode. Vragen zoals: wat zijn de mogelijkheden, wat zijn de rechten, en hoe kan je ouders hierin het best ondersteunen, komen vaak op korte tijd op je af.
Op onderstaande pagina’s willen we jullie inspireren met kennis rond bepaalde topics. We hopen dat deze informatie jullie kan helpen om ouders correct te informeren, maar ook om samen met hen te zoeken naar wat voor hun gezin het meest passend en draaglijk voelt. Want naast kennis en regelgeving blijft ook jullie aanwezigheid, betrokkenheid en menselijkheid van onschatbare waarde.
Het Berrefonds krijgt vaak vragen van studenten en stagiairs. En dat maakt ons blij. Wij helpen graag om de zorgverleners van de toekomst op te leiden tot warme, begripvolle professionals en om jongeren te inspireren met onze werking.
Wil je graag een eindwerk schrijven over het Berrefonds? Dan ontdek je op deze website ongetwijfeld een schat aan informatie om je op weg te helpen. Zorg je zeker voor een correcte bronvermelding? Je mag ook steeds contact opnemen voor een kort gesprek of interview in het kader van je studies.
Heb je graag een mentor voor je bachelor- of masterproef? Dat kan. Het Berrefonds heeft per academiejaar ruimte om drie proeven mee te begeleiden. Interesse in een samenwerking? Vul dan gerust het contactformulier in.
We hebben ook een beperkte capaciteit als stageplaats. Dit kan in ons Koesterhuis Antwerpen, Hasselt en Kortrijk voor korte of lange periode. Heb je hierin interesse? Dan horen we graag van je via het contactformulier.
Een begraafplaats kan ook voor ouders die een kindje moeten missen een belangrijke, troostende plek zijn. De voorwaarde is dan wel dat er bij de inrichting van de gemeentelijke of stedelijke begraafplaats rekening wordt gehouden met een aantal richtlijnen en inzichten om van een begraafplaats ook echt een koesterplek te maken.
We delen hier graag een prachtige inspiratiegids die werd opgemaakt door uitvaarzorg DELA en vzw Boven de Wolken. Een vrijwilliger van het Berrefonds, deelde zijn inzichten en expertise. De prachtige illustraties zijn van Lesely Vermeyen.
Het kan ook heel troostend en mooi zijn om je eigen inwoners te betrekken bij het uitwerken van een troostende begraafplaats. Zo delen we graag het verhaal van een prachtige, levende koesterbank in Edegem.
Voor ouders van een stilgeboren baby is het vaak ontzettend belangrijk om op een of andere manier een aangifte te kunnen doen van hun baby bij de burgerlijke stand van hun stad of gemeente. Gezien er vrij complexe wetgeving is over de erkenning en inschrijving van een stilgeboren kindje, is dat jammer genoeg niet altijd mogelijk. Daarom werd in de stad Oostende in mei 2023 het allereerste sterrenregister ingevoerd op initiatief van de vzw Boven de Wolken.
Dit sterrenregister is er voor alle sterrenkindjes, ongeacht zwangerschapsduur. Dus ook zij waarvoor al een officiële akte van levenloos geboren kind is opgemaakt.
Ouders mogen vrij de naam kiezen, zonder beperking. Er is ook geen beperking in tijd, een inschrijving in het Sterrenregister kan dus bijvoorbeeld ook voor kindjes die decennia geleden werden geboren.
Ouders moeten ook geen ‘bewijs’ tonen om hun kindje te kunnen registreren, soms is dit er immers niet bij het verlies van een jonge zwangerschap.
Er is best wel een link met de stad of gemeente (geboorteplaats van kindje of ouders).
Na inschrijving ontvangen de ouders een bewijs van inschrijving in het sterrenregister. Hoe deze is vormgegeven of hoe deze wordt bezorgd is de vrije keuze van de stad of gemeente. Deze inschrijving heeft geen juridische waarde, maar wel een enorme symbolische waarde.
Heel wat steden en gemeenten gaven intussen gehoor aan de oproep om ook een Sterrenregister uit te werken. Vzw Boven De Wolken maakte een voorbeeld van een uittreksel uit het sterrenregister, maar het staat elke stad of gemeente vrij om dit helemaal in de eigen huisstijl en volgens de eigen richtlijnen op te maken.
Op de website van de Vlaamse overheid werd voor het eerst een overzicht gemaakt van alle lokale besturen die intussen een Sterrenregister hebben ingevoerd. Ze brachten ook extra initiatieven in kaart die troost en erkenning kunnen geven aan ouders van een stilgeboren kindje.
Heel wat professionals komen onderweg in contact met gezinnen die een kindje verloren zijn: in een crèche, buitenschoolse opvang, het CAW, de eerstelijnszones, consultatiebureau’s, Huizen van het kind, therapeuten of andere vormen van begeleiding. Ook voor jullie is het niet altijd evident om te weten wat helpend is, wat je best zegt of doet, en waar je betrouwbare informatie kan vinden.
Met deze website willen we jullie hierin ondersteunen. Je vindt hier praktische informatie, inzichten en handvatten die kunnen helpen om gezinnen op een warme en respectvolle manier te begeleiden.
Neem gerust de tijd om rond te kijken. We proberen op deze pagina heel wat linken te leggen naar pagina’s op onze hele website die voor jou relevant kunnen zijn. Heb je een specifieke vraag of vind je niet meteen wat je zoekt? Aarzel dan niet om ons te bellen of mailen. We denken graag met je mee.
Ben je eerder een creatieve maker, organisatie, ondernemer, zorgprofessional, … met een idee waarover je graag eens van gedachten wisselt? Ook dan ben je welkom bij het Berrefonds. Twee keer per jaar organiseren we ‘op de koffie’, een laagdrempelige manier om met ons en met elkaar contact te leggen en te netwerken. Wees welkom!
Je kind maakt op dit moment iets heel ingrijpends mee: het verlies van een klasgenootje of schoolgenootje. Scholen proberen dit verlies zo goed mogelijk op te vangen en kinderen te ondersteunen in wat ze voelen en meemaken. Ook jij als ouder speelt daarin een belangrijke rol. Misschien ben je zelf geraakt door wat er gebeurd is, en tegelijk wil je er zijn voor je kind.
Dat kan vragen oproepen. Wat zeg je wel of niet? Hoe reageer je op verdriet of vragen? Wanneer is iets normaal en wanneer maak je je zorgen? We willen je met deze pagina graag wat houvast bieden.
Eerst even geruststellen
Wat jullie meemaken, is uitzonderlijk. Het is heel normaal dat dit je uit evenwicht brengt en dat je misschien niet goed weet hoe je hiermee om moet gaan. Er is geen juiste manier om hiermee om te gaan. Elk kind, elk gezin en elk verdriet is anders. Je mag vertrouwen op jezelf én op de veerkracht van je kind. Kinderen verwerken verlies vaak op hun eigen manier en in hun eigen tempo. Ze kunnen het ene moment heel verdrietig zijn en het volgende moment weer spelen of lachen. Dat kan verwarrend zijn voor volwassenen, maar voor kinderen is dit een heel normale manier van omgaan met verdriet.
Op deze pagina vind je enkele handvatten die kunnen helpen om je kind te ondersteunen. Ook geven we aan wanneer het goed kan zijn om extra hulp in te schakelen.
10 tips om je kind te ondersteunen
Erken het verlies Geef je kind erkenning in wat hij of zij meemaakt, in hoe het zich voelt. Minimaliseer niets. Vermijd uitspraken als ‘Je kende hem toch niet zo goed’. Elk verlies mag gevoeld worden.
Wees eerlijk Geef duidelijke, eerlijke uitleg, aangepast aan de leeftijd van je kind. Gebruik hierbij heldere taal. Je mag gerust het woord ‘dood’ gebruiken. Wind er geen onnodige doekjes om en vermijd verhullende woorden zoals ‘in slaap gevallen’, ‘op reis vertrokken’, ‘ster of engel geworden’.
Het niet weten is ook oké Kinderen kunnen onverwachte of moeilijke vragen stellen. Beantwoord deze rustig en eenvoudig. Durf ook aan te geven dat je het antwoord niet kent. Geef de vraag dan terug: wat denkt hij of zij zelf? Of ga samen op onderzoek.
Alle emoties mogen er zijn Verdriet, boosheid, verwarring of geen reactie, alles mag er zijn. Iedereen reageert anders en de meeste reacties zijn normaal. Dit hangt heel erg af van de aard van je kind en van zijn of haar connectie met het overleden klasgenootje.
Blijf nabij Word niet meteen ongerust als je kind weinig deelt. Herhaal regelmatig dat je er bent. Om te luisteren en vragen te beantwoorden. En vertel dat het ook oké is om met iemand anders te praten, zoals een lotgenootje of leerkracht.
Volg het ritme van je kind Kinderen zijn geen kleine volwassenen, ze hebben een eigen manier van omgaan met verdriet, die we als ouder niet altijd begrijpen. Wees geduldig. Rouw komt in golven. En zeker bij kinderen kunnen deze verschillende gevoelens elkaar soms snel opvolgen. Net was je kind nog superverdrietig en even later is hij of zij weer vrolijk en druk in de weer. Geef de ruimte, tijd en vrijheid om dit verdriet op zijn of haar manier en ritme te verwerken.
Deel je eigen gevoelens Toon gerust ook je eigen verdriet, vertel over jouw gevoelens. Je kind mag zien dat je ook geraakt bent. Dat is veilig, verbindend en leerrijk voor je kind.
Symbolen en rituelen kunnen troosten Het kan troostend zijn om creatief bezig te zijn, symboliek te integreren of een ritueel vorm te geven. Dat kan van alles zijn. Een tekening maken, een kaarsje branden, herinneringen ophalen en verzamelen in een boekje, een kaartje aan de ouders schrijven, een herinneringendoos maken, een herdenkingshoekje inrichten,…
Rouw tijdens spel of creativiteit Het is heel normaal dat je kind het verlies van zijn of haar klasgenootje verwerkt in spel, tekeningen en creativiteit. Dit kan er soms vreemd of confronterend uitzien voor jou, maar het is een gezonde manier van rouwen. Op die manier kan je kind gevoelens en gebeurtenissen herhalen, aanpassen of ‘controleren’ op een manier die veilig voelt. Als ouder ga je hier best rustig en open mee om zonder meteen te corrigeren of het gedrag te stoppen. Luister en observeer wat je kind uitdrukt en pik erop in om een gesprek te openen.
Hou dagelijkse routines aan Ritme geeft houvast in onzekere tijden. Zoek naar een evenwicht tussen voldoende tijd en ruimte maken voor emoties en het ritme van elke dag. Probeer om zoveel mogelijk dezelfde routines aan te houden.
Wanneer extra ondersteuning helpend kan zijn
De meeste reacties van kinderen na een verlies zijn heel normaal, hoe intens of verwarrend ze soms ook kunnen aanvoelen. Toch zijn er momenten waarop het goed kan zijn om even stil te staan en extra ondersteuning te overwegen. Niet omdat er iets “mis” is, maar omdat sommige situaties net wat meer zorg en begeleiding vragen. Voel je als ouder dat je kind blijft vastlopen, of dat het moeilijk blijft om ermee om te gaan, dan kan het helpend zijn om iemand mee te laten kijken.
Signalen om op te letten
Neem gerust contact op met een huisarts, leerkracht, school of hulpverlener wanneer je merkt dat je kind:
langdurig somber of teruggetrokken blijft
veel last heeft van slaapproblemen of nachtmerries
extreem angstig wordt, bijvoorbeeld rond ziekte of dood
lichamelijke klachten heeft zonder duidelijke oorzaak (zoals buikpijn of hoofdpijn)
opvallend grote gedragsveranderingen vertoont, zoals boosheid, agressie of terugval in ontwikkeling
uitspraken doet die je ongerust maken, zoals niet meer willen leven
Ook jij als ouder
Soms voel je als ouder dat het je zelf te veel wordt. Dat je zoekend bent, moe bent of het gevoel hebt dat je tekortschiet. Ook dan is het helemaal oké om hulp te vragen.
Je hoeft dit niet alleen te dragen. Hulp inschakelen is geen teken van falen, maar van zorg voor je kind én voor jezelf.
Op verschillende plekken ontstaan vandaag kleine, zachte plaatsen van rust. Koesterbankjes zijn plekken waar je even mag zitten met wat er is. Met gemis, herinnering, liefde. Ze nodigen uit om stil te worden, om te ademen, om dichtbij te blijven wat je meedraagt. Op deze pagina zetten we deze bijzondere plekken in de kijker.
Edegem – levende koesterbankjes
In Edegem groeien drie bijzondere troostplekken. Het zijn geen gewone banken, maar levende koesterbankjes, gemaakt van wilgentakken die zich stevig in de aarde wortelen en met elkaar vervlochten zijn. Geleid door een mal groeien ze uit tot natuurlijke zitbanken. Je kan er meteen al plaatsnemen, en na enkele jaren, wanneer de wilgen sterk genoeg zijn, blijft er een volledig levende bank over. Gedragen door zichzelf, diep verankerd in de grond.
Deze bankjes, ontworpen door Studio PART (TENIR, wat “vasthouden” betekent), zijn een warme ruggensteun voor iedereen die iemand mist. Want wie je graag ziet, hoef je niet los te laten.
De gemeente Edegem realiseerde deze banken samen met het Berrefonds en de ouders van Aster*, een jongetje dat acht weken na zijn geboorte overleed. Hun verhaal ligt mee aan de basis van deze plekken. De koesterbankjes in Edegem werden bewust geplaatst op drie locaties waar leven en herinnering samenkomen: aan het speelplein van de Romeinse Put, op de kinderbegraafplaats en in Fort V. Het zijn plekken waar gezinnen met kinderen komen, waar beweging en stilte naast elkaar mogen bestaan. Met deze banken wil Edegem ruimte maken voor verdriet dat er mag zijn. Zichtbaar en bespreekbaar en gedragen door de gemeenschap.
Wil je als lokaal bestuur ook onderzoeken of dit soort bankje bij jullie verhaal past? Dan maakte Studio Part een handig overzichtsdocument.
Nicholas en Charlotte verloren in de herfst van 2024 hun tweede zoontje, Aster. Bij zijn geboorte leek de jongen kerngezond. Enkele weken later werden twee hartafwijkingen vastgesteld. Na een intens ziekenhuisparcours stierf Aster in de armen van zijn ouders. Hij was toen acht weken oud.
“We liepen echt verloren toen Aster stierf. We hadden zijn urne mee naar huis genomen, maar we misten een plaats om naartoe te kunnen gaan. Weg van de dagelijkse beslommeringen. De natuur in. Naar hem.”
Fort V in Edegem is bijzonder voor het koppel. Daar, op het einde van hun straat, namen ze hun zwangerschapsfoto’s tijdens de zwangerschap van Aster. Ze maakten er ook dat ene, zorgeloze wandelingetje toen alles nog normaal leek. De wandeling van zijn leven.
“Deze koesterbank in Fort V betekent heel veel voor ons. We willen ruimte blijven houden voor Aster. We kijken ernaar uit om met het gezin te pauzeren bij dat bankje en een appel eten ‘bij Aster’ terwijl zijn oudste broer naar de eendjes kijkt en zijn jongste broer een dutje doet. We hopen dat de banken ook voor anderen een plek worden om te rusten, te spelen, te missen, te glimlachen en te koesteren.”
Trotse ouders van Mathis, Aster* & Remus
Deze eerste koesterbankjes zijn een begin. We hopen in de toekomst nog meer van deze plekken te mogen delen, zodat gezinnen op verschillende plaatsen een stukje rust en herkenning kunnen vinden. Ken je zelf een koesterbankje of een gelijkaardig initiatief dat voor ouders helpend kan zijn? Laat het ons gerust weten.
De tekst op deze koesterbank is een fragment uit een gedicht van Marlies Verdoodt. Lees hier de hele tekst.
Zacht en stil wuif jij me toe. Toont wat buigen, wiegen, treuren is. En dat ik nu en dan mag breken. Want dat na winter altijd weer de lente komt.
Als jaarringen tekenen herinneringen zich af in mijn leven. Mijn gedachten strekken zich als takken uit naar jou. En in al mijn seizoenen draag ik de vruchten van onnoemelijk graag zien.
Hoe jij een plek kreeg om te blijven. Diepgeworteld. Hier. In mij.
De wetgeving rond zwangerschapsverlies in België is niet altijd eenvoudig. Sommige zaken zijn duidelijk geregeld, maar wanneer het gaat over rechten en plichten in functie van de zwangerschapsduur, is er vaak ook een grijze zone. Om ouders hierbij te helpen en wat meer overzicht te bieden, maakten we een duidelijk schema. Dit overzicht is gebaseerd op het Burgerlijk Wetboek en het decreet op begraafplaatsen en lijkbezorging en kwam tot stand dankzij juriste Sofie Fantin (KdG Hogeschool Antwerpen).
Alles vertrekt vanuit de zwangerschapsduur. Daarbij is het belangrijk om te weten dat de wet een andere telling gebruikt dan de medische telling die je kent van controles bij de arts, zwangerschapsboeken of apps. Hoe die telling precies gebeurt, kan je hier terugvinden.
In het overzicht hieronder zie je in de linkerkolom de zwangerschapsweken zoals de wet die gebruikt om rechten en plichten te bepalen. In de rechterkolom zie je hoe diezelfde weken overeenkomen met de medische telling die zorgverleners hanteren. Hier zit twee weken verschil op.
Hieronder vind je een overzicht van de rechten en plichten volgens de zwangerschapsduur. Dit overzicht is zo opgesteld dat het ook bruikbaar is voor zorgverleners. Daardoor worden er soms termen gebruikt die minder oudervriendelijk kunnen aanvoelen, zoals “levenloos kind” of “aangifte in de statistieken”. In de kolom rond naamgeving zie je wat er wettelijk mogelijk is. Weet dat je, los van de officiële regelgeving, altijd vrij bent om zelf een naam te geven aan je kindje, op de manier die voor jullie goed voelt. Belangrijk in dit overzicht is de beoordeling van de arts die aangeeft wanneer een baby van minder dan 22 zwangerschapsweken geleefd heeft. Dit kan in contrast staan met de grens van levensvatbaarheid.
In het overzicht hieronder kan je zien op welke rechten je al dan niet recht hebt na het verlies van je baby. Deze rechten hangen af van de situatie waarin je kindje geboren werd. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen een baby die levend geboren werd en een baby die stilgeboren is. In dat laatste geval speelt ook de zwangerschapsduur een belangrijke rol. Voor dit overzicht gebruiken we de medische termijn, zoals je die zelf kent van bij de opvolging tijdens je zwangerschap.
Tot slot vind je ook een overzicht rond het vervoeren en eventueel mee naar huis nemen van je baby na het overlijden. De regelgeving hierover is gebaseerd op het decreet rond begraafplaatsen en lijkbezorging. Ook hier worden termen gebruikt die minder oudervriendelijk kunnen aanvoelen, maar het kan helpend zijn om te weten wat wettelijk mogelijk is. Daarnaast is het goed om te weten dat veel ziekenhuizen ethische richtlijnen hanteren, waardoor je soms de kans niet krijgt om een baby onder een bepaalde zwangerschapsduur (vaak rond 27 weken en 5 dagen) mee naar huis te nemen. Wanneer dit wel mogelijk is, gebeurt dit meestal in overleg en met begeleiding van een uitvaartspecialist.
Via onderstaande knop kan je alle documenten eenvoudig downloaden.
Wanneer een leerling overlijdt, heeft dat een diepe impact op de hele schoolgemeenschap. Leerkrachten, directie, klasgenoten en ouders worden geconfronteerd met verdriet, vragen en onzekerheid. Hoe ga je als schoolteam om met zo’n ingrijpend verlies? Wat hebben leerlingen nodig? En hoe kan je ouders en collega’s zo goed mogelijk ondersteunen? In dit webinar deelt het Berrefonds zijn ervaring in het begeleiden van basisscholen die geconfronteerd worden met het verlies van een leerling. We geven praktische handvatten, inzichten en warme tips om als school samen zorg te dragen voor leerlingen, ouders en het schoolteam.
Tijdens het webinar krijg je onder andere antwoord op vragen zoals:
Hoe ondersteunt het Berrefonds basisscholen die geconfronteerd worden met het verlies van een leerling?
Hoe ga je als schoolteam om met dit ingrijpende verlies?
Hoe ondersteun je ouders, broers en zussen, maar ook klasgenootjes en vrienden?
Hoe kan je je als school voorbereiden op het verlies van een leerling?
Rouw en verdriet zijn heel complex en persoonlijk. Rouw kan heel erg overweldigend, onvoorspelbaar en grillig zijn. Je wereld staat stil terwijl diezelfde wereld voor anderen gewoon doordraait. Dat kan ontzettend eenzaam en bevreemdend voelen. Als Berrefonds hopen wij je te kunnen laten zien dat je niet alleen bent.
We willen je ook de kracht en de tools geven om te ontdekken dat wat je ook voelt normaal is. Rouwen is hard werken en wie een kind verliest, heeft vaak het gevoel dat hij of zij nog veel meer verliest. Want rouw is als een inktvlek die impact heeft op alle aspecten van je leven. Een kind verliezen, verandert alles.
We hopen je hier wat inzichten en houvast te geven over rouw. Geen theorie uit ‘de boekskes’, wel vanuit de praktijk. Vanuit wat wij elke dag zien en horen bij ouders die je al zijn voorgegaan.
Wat als een leerling afscheid moet nemen van een broer of zus? Het kan gaan om een stilgeboorte, maar ook over het overlijden van een oudere broer of zus. Hoe zorg je in zo’n situatie voor een warme opvang van deze leerling? We zetten jullie graag op weg met enkele warme tips.
Allereerst: er bestaat hier geen ‘one size fits all’. Veel hangt af van de situatie, de noden van de leerling en de wensen van de ouders. Daarom is het belangrijk om goed met de ouders te overleggen. Ook met de leerling zelf kan je op kindermaat in gesprek gaan over wat hij of zij nodig heeft.
Communicatie binnen de klas en school
Overleg goed met de ouders en de betrokken leerling over welke communicatie gedeeld mag worden binnen de school. Welke informatie mag gedeeld worden en via welke kanalen? Wil de leerling zelf iets vertellen in de klas, of gebeurt dit liever door de juf of meester?
Misschien willen de ouders in de communicatie naar de ouders van de klasgenoten ook nog iets meegeven over hoe ze zelf benaderd willen worden. De schoolpoort kan een confronterende plek zijn voor ouders met verdriet. Het krioelt er van het gezinsgeluk: zwangere mama’s, kinderwagens, spelende kinderen. Sommige ouders vinden het fijn om aangesproken te worden, anderen hebben daar op dat moment minder behoefte aan.
Aandacht voor verdriet
Hoe jong ook, veel kinderen kunnen verrassend goed aangeven wat ze nodig hebben. Sommige kinderen hebben op school extra zorg en aandacht nodig. Andere kinderen willen er net graag even ‘gewoon’ bij horen en zo normaal mogelijk benaderd worden. Stel open vragen en ontdek samen met de leerling wat kan helpen. We delen graag enkele ideeën die je op weg kunnen helpen:
Geef de leerling de kans om een foto mee te brengen die ene plekje krijgt in de klas.
Richt een rustplekje in waar de leerling naartoe kan als het moeilijk gaat.
Maak duidelijk bij wie de leerling terecht kan voor een gesprek. Binnen de school kan dit de leerkracht zijn maar ook de zorgleerkracht, directie, CLB-medewerker,…
Spreek samen af welk vriendje extra zorgend is tijdens de speeltijd.
Spreek een symbool of teken dat helpt om te tonen dat het moeilijk gaat.
Vraag hoe de leerling graag getroost wordt op moeilijke momenten.
Bij stilgeboorte: een geboorte in de klas erkennen
Op veel scholen wordt de geboorte van een broertje of zusje gevierd in de klas. Heel wat gezinnen met verdriet ervaren het als waardevol wanneer er ook rond hun verhaal iets kan gebeuren in de klas.
Tegelijk is ook hier elke situatie anders. Durf de vraag zeker te stellen aan de ouders en aan de broer of zus in de klas. Misschien willen de ouders graag zelf naar de klas komen om iets te vertellen over hun baby, bijvoorbeeld aan de hand van een foto, knuffeltjes of het Koesterkoffertje.
Je kan ook kijken naar de rituelen die jullie gewoonlijk hebben op school. Wordt er bijvoorbeeld een grote broer- of zus-kroon geknutseld? Vraag dan aan je leerling of hij of zij dit ook fijn zou vinden en bespreek dit met de ouders. Wordt er normaal een cadeautje gegeven? Bekijk dan hoe je hier eventueel een aangepaste vorm aan kan geven.
Boeken
Boeken kunnen helpen om de dood beter te begrijpen en om woorden te geven aan rouw, gemis en emoties. Hier vind je een pagina met heel wat waardevolle boekentips. In ons Koesterhuis in Antwerpen, Kortrijk en Hasselt staat bovendien een boekenkast waar je kosteloos boeken kan ontlenen.
Levenslang Koesteren
Het verlies van een broertje of zusje draag je een leven lang met je mee. Daarom gaat het niet alleen over de opvang in de eerste dagen of weken. Ook later kan de school een verschil blijven maken.
Durf regelmatig te vragen hoe het gaat. Zeker in het begin, maar ook na langere tijd kan dat erg gewaardeerd worden.
Noteer de geboorte- en sterfdag van de overleden broer of zus in jullie agenda. Zeker in het eerste jaar kan een kaartje of berichtje veel betekenen.
Zorg ervoor dat ook toekomstige leerkrachten op de hoogte zijn van dit verhaal.
Wees je bewust van mogelijke moeilijke momenten, zoals moederdag, vaderdag, 1 september en feestdagen. Bij een overlijden van een baby kan ook de instapdag een beladen moment zijn.
Mocht er later nog een broertje of zusje geboren worden, durf dan ook de herinnering aan het overleden kindje een plaats te geven. Je kan bijvoorbeeld vragen: “Op wie lijkt het broertje of zusje?”
Het Berrefonds organiseert elk jaar in december de Koesterweek. Tijdens die week willen we Vlaanderen overspoelen met hartjes als symbool voor alle kinderen die gemist worden. Zo tonen we families met verdriet dat er nog steeds aan hen gedacht wordt. Ook als school kunnen jullie deelnemen, bijvoorbeeld door de affiche op te hangen of kleurplaten te laten inkleuren. Meer informatie vind je op www.koesterweek.be.
In de stilte van een verloskamer, waar liefde en afscheid zo dicht bij elkaar liggen, kunnen kleine, tastbare dingen van onschatbare waarde zijn. Het uitzoeken van een wikkelhemdje of -dekentje voor je baby is zo’n moment. Een gebaar van ouderschap, van zorg, van verbondenheid. Via Berrefonds beschikt elke verloskamer over een zorgvuldige voorraad handgemaakte stuks in vijf verschillende maten. Zo is er voor elk kindje, ongeacht de zwangerschapsduur, een passend outfitje beschikbaar.
Handgemaakt met zachtheid en liefde
Elk kledingstukje en elk dekentje werd met de hand gemaakt door warme, toegewijde vrijwilligers. Mensen die met zachtheid naaien, breien en samenstellen, met respect voor hoe kwetsbaar en kostbaar deze momenten zijn. Elk stuk is uniek, met eigen kleuren, patronen en details. Er is keuze uit verschillende designs en tinten, zodat ouders iets kunnen kiezen dat echt bij hun baby past. Sommigen voelen zich aangetrokken tot zachte neutrale kleuren, anderen tot een warm accent of een motief dat bij hen past. Wat gekozen wordt, is altijd goed omdat het gekozen wordt uit liefde.
Wat ouders kunnen kiezen
In de verloskamer is doorgaans een assortiment aanwezig waaruit ouders kunnen kiezen, waaronder: een zacht hemdje, wikkeldekentje, klein luierbroekje, een setje van twee mutsjes en of bijhorende sokjes. Alle items zijn afgestemd op de fijne, kwetsbare huid van een baby en zorgvuldig afgewerkt met zachte materialen en aangepaste maten.
Een waardevol moment van ouderschap
Het uitzoeken van een setje kan een intiem en betekenisvol moment zijn. Samen kijken, voelen, kiezen. Je baby aankleden, een mutsje voorzichtig opzetten, een dekentje omslaan. Het zijn kleine handelingen die helpen om het ouderschap tastbaar te maken en herinneringen te creëren die blijvend zijn. Sommige ouders willen zelf kiezen, betrekken hun andere kinderen, stemmen af op hun geboortekaartje of anderen laten het liever aan de zorgverlener over. Alles mag, niets moet. Er is geen juiste manier. Er is alleen wat op dat moment goed voelt.
Geen bijschrift
Geen bijschrift
Geen bijschrift
Geen bijschrift
Geen bijschrift
Geen bijschrift
Geen bijschrift
Ook bij de watermethode
Wanneer ouders kiezen voor de watermethode, kan het eveneens helpend zijn om vooraf een dekentje of setje uit te zoeken. Bij de watermethode wordt het kindje in een kom of badje met water gelegd. Het water ondersteunt de tere huid en kan helpen om het lichaam zachter te laten voelen en een meer natuurlijke, roze kleur te behouden. Dit geeft ouders vaak de kans om hun baby rustig te bekijken en te ontmoeten. Meer informatie over deze methode vind je hier.
Wanneer het moment komt om het kindje uit het water te halen, kan het in een wikkeldekentje worden gelegd. Dat geeft bescherming en geborgenheid, en vormt voor veel ouders een teder overgangsmoment. Bij het definitieve afscheid kunnen ouders er dan voor kiezen hun baby volledig aan te kleden zoals zij dat wensen. Met zorg, met aandacht en op hun eigen tempo.
Zelf iets maken met extra betekenis
Naast de beschikbare stuks bestaan er ook tal van patronen voor wie zelf iets wil maken. Ouders, familieleden of vrienden kunnen met eigen stoffen een kledingstukje, mutsje of dekentje creëren. Dat kan een extra persoonlijke betekenis geven: een stukje stof van een sjaal, speciaal kledingstuk, zorgvuldig uitgekozen stof of deken kan zo worden omgevormd tot iets dat speciaal voor dit kindje gemaakt is. Ook dat is een vorm van liefde zichtbaar maken.
In elk detail zoals een stiksel, een lintje, een zacht stofje schuilt dezelfde boodschap: elk kindje verdient het om met zachtheid en waardigheid omhuld te worden. En elke ouder verdient de ruimte om dat op zijn of haar eigen manier te doen.
Soms krijgen we de vraag of we ook kunnen ondersteunen bij het verlies van een mama of papa. Hoe graag we dat ook zouden willen, ligt onze werking vandaag vooral bij het ondersteunen van gezinnen die een kind moeten missen tot 12 jaar.
Dat neemt niet weg dat ook het verlies van een ouder een ingrijpend en levensveranderend verlies is. Zowel voor kinderen als volwassenen. Het brengt vaak veel vragen met zich mee: hoe praat je hierover met kinderen? Wat kan helpend zijn? Hoe geef je verdriet een plek binnen het gezin?
We helpen jullie graag een beetje op weg met enkele zachte handvatten:
Spreek eerlijk en in eenvoudige taal, aangepast aan de leeftijd van het kind
Geef ruimte aan gevoelens, hoe verschillend die ook kunnen zijn
Laat kinderen mee bepalen hoe ze willen herinneren of afscheid nemen
Weet dat rouw geen rechte lijn is. Het komt en gaat
Op zoek naar inspiratie
Hoewel onze materialen ontwikkeld zijn vanuit het verlies van een kind, kunnen ze ook inspiratie bieden in andere rouwsituaties.
Neem gerust een kijkje naar de inhoud van onze Koesterkoffer
In onze webshop vind je warme en verbindende items die kunnen helpen bij herinneren en troosten
Op onze pagina rond kinderen troosten delen we inzichten die ook helpend kunnen zijn bij dit verlies
Je hoeft het niet allemaal te weten of juist te doen. Aanwezig zijn, luisteren en ruimte geven maakt vaak al een groot verschil.
Als je baby sterft, kan je in sommige ziekenhuizen vandaag kiezen voor een wateropbaring. Dit kan een goede bewaarmethode zijn om het broze lichaampje en de tere huid van je baby langer mooi te houden zodat jullie afscheid kunnen nemen en mooie foto’s laten nemen. Maar ook deze keuze is heel individueel.
Hoe gaat het in zijn werk?
Je baby wordt door de vroedvrouw in een kom met water gelegd. Dit is gewoon kraantjeswater dat je elke dag ververst en helpt de verkleuring van je baby tegen te gaan. Door osmose zal je baby ook wat voller lijken. Deze bewaarmethode wordt vooral bij kleine baby’s toegepast.
Voor sommige ouders is het fijn om hun kindje op deze manier goed te kunnen bekijken, anderen vinden het net beangstigend om hun kindje onder water te zien. Het is vooral belangrijk dat deze methode correct wordt toegepast en dat jullie het eerst goed doorpraten. Deze methode kan bijvoorbeeld iets minder geschikt zijn in combinatie met andere wensen die je misschien hebt zoals wiegen, aankleden of veelvuldig vasthouden van je kleine baby. Als je baby al kleedjes aanheeft moeten deze wel telkens uitgedaan worden als hij weer onder water gaat.
Let wel! Dit is een bewaarmethode voor de periodes dat je je baby niet vastneemt of wil wiegen. Het is niet de bedoeling dat je door deze bewaarmethode geen ouderhandelingen kan stellen die net zo belangrijk zijn voor de verbondenheid met je baby en je rouwproces. Je baby aankleden, inbakeren, strelen, wiegen en knuffelen zijn, als je daar zelf behoefte aan hebt, zeer belangrijk.
Je kan heel wat details over de watermethode nalezen op deze Nederlandse website. We waarschuwen je wel graag even voor de foto’s die je op deze website kan zien. Die kunnen confronterend voor je zijn.
Sommige ouders vinden het onnatuurlijk om hun overleden baby te transporteren in een wagen van de uitvaartbegeleider. Ze stellen soms de vraag of het niet anders kan. Alles hangt af van de leeftijd van je stilgeboren baby.
Bij een overlijden voor 180 dagen zwangerschap is je baby volgens de wet geen ‘rechtspersoon’, wat eigenlijk betekent dat hij of zij voor de wetgever niet bestaat en dus geen formele rechten of plichten heeft. Bovenstaande omschrijving is uiteraard voor ouders zeer pijnlijk om te lezen. Voor hen is de baby absoluut een persoon en nog wel hun kind.
Indien je baby geboren is onder de grens van 180 dagen mag je je overleden baby zelf vervoeren. Hou er wel rekening mee dat dit psychologisch ontzettend zwaar kan zijn en weet dat je altijd hulp kan inschakelen door even te informeren in het ziekenhuis of bij je uitvaartbegeleider.
Na 180 zwangerschapsdagen ben je verplicht om gespecialiseerd vervoer in te schakelen. Je moet dan beroep doen op een uitvaartbegeleider. Sommige uitvaartspecialisten hebben aangepast vervoer voor kleine kinderen. Vaak is er veel bespreekbaar.
Elk kind rouwt op zijn of haar eigen manier. Er bestaat geen vast stappenplan of juiste manier om hiermee om te gaan. Wat vooral belangrijk is, is dat kinderen op een eerlijke en begrijpelijke manier worden aangesproken en dat ze ruimte krijgen om hun eigen rouw vorm te geven.
De ontwikkelingsfasen kunnen helpen om te begrijpen hoe kinderen bepaalde concepten, zoals dood en afscheid, beleven en begrijpen op verschillende leeftijden. Het zijn geen strikte richtlijnen, maar eerder een houvast. De leeftijden zijn dan ook ruim te bekijken en verschillen van kind tot kind.
Probeer vooral te kijken naar wat jouw kind nodig heeft. Sommige kinderen willen praten, anderen spelen liever. Sommigen vinden troost in een ritueel of een eigen plekje, terwijl anderen aangeven hoe ze vastgehouden of getroost willen worden. Door hen hierin mee te laten bepalen, geef je hen de ruimte om op hun eigen manier met verlies om te gaan.
Twee tips die vaak echt helpen
Soms zijn het net kleine dingen die een groot verschil maken in hoe kinderen omgaan met rouw. Hieronder delen we twee inzichten die in de praktijk vaak heel helpend blijken.
Wanneer een kind een moeilijke of onverwachte vraag stelt, hebben we als volwassenen vaak de reflex om meteen een goed en correct antwoord te geven. We willen het juist uitleggen, geruststellen of duidelijkheid bieden. Maar vaak vertrekken we daarbij vanuit ons eigen denkkader en dat is niet altijd afgestemd op hoe kinderen denken en voelen.
Gekke vragen…
Een eenvoudige, maar heel krachtige stap is om de vraag eerst terug te geven: “Wat denk jij?”
Kinderen hebben vaak hun eigen beelden en antwoorden. En die zijn soms verrassend zacht, troostend of geruststellend.
Zo kan een kind op de vraag “Is het zacht in een kistje?” bijvoorbeeld antwoorden: “Ja, heel zacht. Met wol en kussentjes. Het is eigenlijk een heel fijn bedje.”
Door eerst te luisteren naar hun antwoord, sluit je aan bij hun beleving. ”
Geeft je kind een antwoord dat hen zelf bang maakt of onrustig maakt? Dan kan je zacht mee vorm geven: “Ik denk dat het …” “Ik stel me voor dat het eerder …
Zo help je om hun verbeelding terug wat veiliger en zachter te maken.
Laat ruimte voor wat een kind wil geloven
Kinderen kunnen vragen stellen over wat er na de dood gebeurt. “Waar is hij nu?” “Wat gebeurt er als je dood bent?”
Vaak zijn er binnen gezinnen verschillende overtuigingen of verhalen: geloof, spiritualiteit of symboliek. Het kan eigenlijk vanalles zijn.
In plaats van één “juist” antwoord te geven, kan het helpend zijn om ruimte te laten voor wat een kind zelf gelooft of wil geloven: “Je mag geloven wat voor jou goed voelt.” “Sommige mensen geloven dat … omdat dat hen troost geeft.”
Je kan bijvoorbeeld zeggen:
“Sommige mensen geloven in een hemel of in God.”
“Anderen denken aan een sterretje, waar iemand naartoe gaat.”
“Er zijn ook mensen die geloven dat iemand op een andere manier dichtbij blijft.”
Zo geef je kinderen de vrijheid om hun eigen betekenis te zoeken.
Aanrader
Maak je je zorgen om je kind, kleinkind of een kind in je omgeving dat met verlies te maken kreeg? Dan kan het helpend zijn om wat extra houvast te vinden in hoe je hiermee kan omgaan.
Op een andere pagina bundelden we 10 concrete tips die oorspronkelijk geschreven zijn voor ouders van kinderen die een klasgenootje moeten missen, maar die in de praktijk veel breder toepasbaar zijn. Ze geven inzicht in hoe kinderen rouwen, welke reacties normaal zijn en hoe je als volwassene nabij kan blijven.
Je kan ze gerust gebruiken als inspiratie om je kind te ondersteunen, in welke vorm van verlies dan ook.
Inspiratie
Hieronder verzamelen we nog enkele nuttige links die je mogelijk kunnen helpen en verder kunnen inspireren om samen met kinderen aan de slag te gaan met rouw en verdriet. Maak je je ergens zorgen over of zit je ergens mee? Durf ons dan gerust even een berichtje sturen, we denken graag met je mee of proberen je door te verwijzen naar andere organisaties en professionals die je mogelijk kunnen helpen. En tenslotte, zorg ook altijd goed voor jezelf in tijden van verdriet, het is een cliché, maar het klopt wel: je kan past goed voor anderen zorgen als je ook voor jezelf (laat) zorgen.
Wanneer een baby of kind overlijdt, worden ook andere kinderen geconfronteerd met verdriet en afscheid. Dat kunnen broers of zussen zijn, neefjes of nichtjes maar ook vriendjes of klasgenootjes. Voor hen kan een afscheidsdienst een eerste kennismaking zijn met de dood. Kinderen voorbereiden op zo’n moment kan helpen om hen meer rust en houvast te geven.
Vertel vooraf wat er zal gebeuren
Kinderen voelen zich vaak veiliger wanneer ze weten wat ze kunnen verwachten. Leg daarom vooraf rustig uit hoe de afscheidsdienst ongeveer zal verlopen. Je kan bijvoorbeeld vertellen:
waar de uitvaart plaatsvindt
wie er allemaal aanwezig zal zijn
dat er misschien mensen zullen huilen of heel verdrietig zijn
dat er muziek gespeeld wordt of iemand iets zal vertellen
dat er een kistje of urne aanwezig kan zijn
dat het met momenten stil zal zijn en spelen even niet kan
Gebruik eenvoudige en eerlijke woorden. Je hoeft niet alles tot in detail te vertellen, maar het kan helpen om een duidelijk beeld te schetsen van wat er gaat gebeuren en wat ze kunnen verwachten.
Geef kinderen een keuze
Niet elk kind wil of kan aanwezig zijn op een afscheidsdienst. Het kan helpend zijn om kinderen, afhankelijk van hun leeftijd en eigenheid een keuze te geven. Sommige kinderen willen er graag bij zijn, anderen voelen zich veiliger wanneer ze op dat moment ergens anders zijn. Beide reacties zijn normaal. Je kan ook afspreken dat een kind op elk moment even naar buiten mag gaan als het te moeilijk wordt. Sommige uitvaarten worden ook gestreamd als er veel volk verwacht wordt. Het kan dan een optie zijn om thuis te volgen of samen met andere vriendjes of klasgenoten.
Betrek kinderen op hun manier
Voor veel kinderen kan het helpend zijn om een kleine rol te krijgen tijdens het afscheid. Zo voelen ze zich betrokken bij het moment. Dat kan bijvoorbeeld door:
een tekening te maken
een bloem neer te leggen
een knuffeltje bij het kistje te leggen
een kaarsje aan te steken
samen een liedje te zingen
Je kan kinderen ook betrekken door een mooi prentenboek of voorleesverhaal te verwerken in de dienst. Dit kan dat voorgelezen worden met alle kinderen vooraan of in een aparte ruimte. Sommige ouders kiezen ervoor om tijdens de uitvaart de kinderen die aanwezig zijn even apart te nemen om samen op iets te knutselen of naar een verhaal te luisteren. Als de kinderen dan terugkomen kunnnen ze bijvoorbeeld hun kaarsenpotje vooraan zetten of iets in een boom hangen. Sommige kinderen vinden het fijn om iets te doen, andere kinderen kijken liever gewoon toe. Beide zijn helemaal oké.
Laat alle emoties toe
Kinderen rouwen op hun eigen manier. Sommige kinderen huilen, anderen worden stil, stellen veel vragen of gaan tussendoor gewoon spelen. Al die reacties zijn normaal. Laat kinderen weten dat alle gevoelens er mogen zijn en dat het oké is om verdrietig te zijn, maar ook om even te lachen of te spelen. Hier meer over weten? Lees dan ook even onze tips rond kinderen en rouw.
Zorg voor een vertrouwd persoon
Het kan helpend zijn dat er tijdens de afscheidsdienst minstens één volwassene speciaal voor de kinderen beschikbaar is. Iemand die hen kan begeleiden, met hen naar buiten kan gaan of even bij hen kan blijven als het moeilijk wordt. Hebben jullie als ouders zelf nog heel kleine kinderen vraag dan zeker hulp. Misschien wil je hen net heel dichtbij hebben maar het kan ook zijn dat het even alemaal teveel wordt. Laat je dus zeker omringen door lieve mensen.
Blijf nadien praten
Na de afscheidsdienst kunnen kinderen nog vragen hebben of opnieuw emoties voelen. Neem tijd om te luisteren naar wat ze vertellen en blijf openstaan voor hun vragen. Soms komen die vragen pas dagen of weken later in kleine onverwachte momenten.
Kinderen op een zachte manier betrekken bij een afscheid kan hen helpen om te begrijpen wat er gebeurt en hun gevoelens een plaats te geven. Elk kind doet dat op zijn eigen tempo. Volg vooral wat voor het kind en voor jullie als gezin goed voelt.
Opnieuw zwanger zijn na het verlies van een kind brengt vaak heel gemengde gevoelens met zich mee. Waar een zwangerschap vroeger misschien vooral vreugde en verwachting bracht, kan er nu ook angst, onzekerheid en spanning zijn. Blijdschap en verdriet bestaan naast elkaar. Hoop en gemis. Dankbaarheid en ongerustheid. Dat is normaal. Je draagt niet alleen een nieuw leven, maar ook het verhaal van je kindje dat je mist.
Zwangerschap
Veel ouders geven aan dat een volgende zwangerschap anders voelt.
Je durft misschien minder vooruit te kijken
Je bent alerter op elk signaal van je lichaam
Je beleeft mijlpalen anders, soms met spanning in plaats van zorgeloosheid
Je kan het moeilijk vinden om je te verbinden met deze zwangerschap
Sommige ouders voelen zich schuldig tegenover hun overleden kindje. Anderen voelen zich schuldig tegenover de nieuwe baby, omdat het moeilijk is om zich volledig open te stellen. Al deze gevoelens mogen er zijn. Er is geen juiste manier om dit te beleven.
Leven tussen hoop en angst
Opnieuw zwanger zijn na verlies voelt vaak als leven tussen twee werelden. Aan de ene kant is er hoop. Aan de andere kant de angst om opnieuw iets te verliezen. Die spanning kan doorheen de hele zwangerschap aanwezig blijven, en soms zelfs daarna.
Het kan helpend zijn om dit ook te benoemen: “Ik ben blij, maar ook bang.” “Het voelt anders dan de vorige keer.”
Je hoeft niet te kiezen tussen die gevoelens. Ze mogen naast elkaar bestaan.
Wat kan helpen?
Er is geen oplossing die alles wegneemt, maar deze dingen kunnen steun bieden:
Blijf praten over wat je voelt met je partner, een zorgverlener of iemand die je vertrouwt
Zoek ondersteuning bij een vroedvrouw, psycholoog of gespecialiseerde begeleiding
Neem het stap voor stap je hoeft niet vooruit te lopen op wat nog komt
Sta stil bij mijlpalen, op jouw manier ook al voelen ze anders
Blijf ook ruimte maken voor je kindje dat je mist beide mogen er zijn
Ook voor partners
Ook partners beleven deze zwangerschap vaak anders dan verwacht. Soms tonen ze hun zorgen minder, of nemen ze een ondersteunende rol op. Het kan helpend zijn om ook samen stil te staan bij wat deze zwangerschap met jullie doet en ruimte te maken voor ieders beleving.
De omgeving begrijpt het niet altijd
De buitenwereld reageert vaak vanuit vreugde: “Fijn nieuws!” “Nu komt alles goed.”
Maar voor jullie ligt het vaak complexer. Het kan helpend zijn om grenzen aan te geven:
wat je wel of niet wil delen
wat voor jou helpend is om te horen
Tot slot
Opnieuw zwanger zijn na verlies vraagt moed. Je hoeft het niet perfect te doen. Je mag twijfelen. Je mag bang zijn. Je mag ook blij zijn.
Alles wat je voelt, mag er zijn.
En weet: je hoeft hier niet alleen door te gaan. Heb je na negen maanden fantastisch nieuws te melden? Stuur ons dan gerust een geboortekaartje van jouw kleine wonder, je mag dan een lieve uitnodiging van ons verwachten.
Wanneer een leerling overlijdt, staat de wereld even stil. Voor de ouders en het gezin is het verlies onvoorstelbaar groot. Maar ook op school laat het een diepe leegte achter. Klasgenootjes missen hun vriendje of vriendinnetje, leerkrachten zoeken naar woorden, en als schoolteam draag je samen het verdriet dat door de hele schoolgemeenschap voelbaar is.
In zo’n ingrijpende periode sta je er als school gelukkig niet alleen voor. Het Berrefonds ondersteunt basisscholen in Vlaanderen en Brussel kosteloos wanneer een leerling overlijdt. Vanuit onze jarenlange ervaring rond het verlies van een kind helpen we scholen om leerlingen, ouders en het schoolteam zo warm mogelijk op te vangen. Dat doen we onder andere met onze troostkoffer. Deze is gevuld met materialen die houvast bieden in de eerste dagen en weken na het overlijden. Daarnaast delen we tips, inspiratie en praktische handvatten om als school samen met leerlingen, ouders en collega’s met dit verlies om te gaan. Ontdek hieronder hoe we kunnen helpen.
Wanneer je zwanger bent, wordt de duur van de zwangerschap uitgedrukt in weken en dagen. Je hoort bijvoorbeeld: 12 weken en 3 dagen of 21 weken en 6 dagen. Dat lijkt soms verwarrend. Zeker wanneer je zelf probeert te tellen of wanneer cijfers een belangrijke rol spelen in medische beslissingen of rechten en plichten. Hieronder leggen we rustig uit hoe die telling gebeurt.
Tellen vanaf de eerste dag van de laatste menstruatie
Een zwangerschap wordt medisch gezien niet geteld vanaf de dag van de bevruchting, maar vanaf de eerste dag van de laatste menstruatie. Dat betekent dat de telling al start op een moment dat je nog niet zwanger bent. Waarom doet men dat zo? Omdat de exacte dag van bevruchting meestal niet met zekerheid gekend is. De eerste dag van de laatste menstruatie is voor de meeste vrouwen wel duidelijk te bepalen en biedt dus een vast startpunt.
Gemiddeld vindt de eisprong en bevruchting ongeveer 14 dagen later plaats. Daarom spreken we vaak over een verschil van ongeveer twee weken tussen de “zwangerschapsduur” en de werkelijke tijd sinds de conceptie. Als je bijvoorbeeld 10 weken zwanger bent volgens de medische telling, is de bevruchting ongeveer 8 weken geleden gebeurd. Het vervelende is dat in België de telling vanaf de conceptie gebruikt wordt in alle wetten die gaan over rechten & plichten. Dit kan dus heel veel verwarring geven. Je denk bijvoorbeeld dat je 22 weken zwanger bent maar bent volgens de wettelijke telling 20 weken zwanger.
Op onze website volgen we steeds de medische telling omdat die voor ouders het meest gekend is tenzij anders vermeld.
Weken en dagen: hoe wordt dat genoteerd?
Een zwangerschap wordt altijd uitgedrukt in volledige weken en bijkomende dagen. Men noteert dit als bijvoorbeeld: 21 weken en 6 dagen of 22 weken en 0 dagen. De dagen worden geteld van dag 0 tot dag 6. Zodra dag 6 voorbij is, start een nieuwe week.
Dat betekent dat:
21 weken en 6 dagen (21w6d)
de volgende dag 22 weken en 0 dagen (22w0d) wordt
Er wordt dus niet afgerond. Pas wanneer de volledige week bereikt is, springt de telling naar het volgende weekcijfer. Dat kan belangrijk zijn, omdat bepaalde medische richtlijnen of wettelijke bepalingen gekoppeld zijn aan een exacte zwangerschapsduur in weken en dagen.
Waarom is die telling soms zo belangrijk?
Voor veel ouders zijn weken en dagen gewoon een manier om de groei van hun baby te volgen. Maar wanneer een zwangerschap anders loopt dan gehoopt, kunnen die cijfers plots een grotere betekenis krijgen. Ze kunnen verbonden zijn aan medische beslissingen, registraties of wettelijke bepalingen. Dat maakt het extra belangrijk dat je goed begrijpt hoe de telling gebeurt. Het kan bijvoorbeeld het verschil maken ivm de achternaam van je baby en het recht op moederschapsrust. Om deze reden is het uitstellen van een bevalling of zwangerschapsafbreking soms iets om over na te denken. Als je twijfelt over je exacte zwangerschapstermijn, kan je altijd je arts of vroedvrouw vragen hoe die berekend werd en welke datum officieel wordt aangehouden. Wij weten uiteraard dat cijfers maar een deel van het verhaal vertellen. Achter elke week en elke dag schuilt een kindje dat gedragen en geliefd wordt.
Wanneer jullie als school geconfronteerd worden met het verlies van een leerling, komt er ontzettend veel op jullie af. Tegelijk willen jullie zo snel mogelijk klaarstaan voor de leerlingen, ouders en het schoolteam. Vaak ontstaat spontaan de behoefte om een troostplekje in te richten, waar verdriet, herinneringen en verbondenheid een plaats kunnen krijgen.
Het Berrefonds ondersteunt basisscholen in Vlaanderen en Brussel in deze moeilijke periode met een troostkoffer, gevuld met materialen die houvast kunnen bieden in de eerste dagen en weken na het overlijden én een Koesterboom om een centrale plek in te richten.
We proberen de troostkoffer binnen de 12 uur na het eerste contact bij jullie op school te brengen. Hoe sneller we op de hoogte zijn, hoe vlotter we jullie kunnen ondersteunen in die eerste, vaak overweldigende momenten.
Wie kan een troostkoffer aanvragen?
Het Berrefonds biedt deze ondersteuning aan basisscholen in Vlaanderen en Brussel die een leerling verliezen. Ook scholen voor buitengewoon basisonderwijs kunnen een troostkoffer aanvragen.
Zijn jullie geen basisschool of werd jullie school geconfronteerd met een ander type verlies? Neem gerust een kijkje op deze pagina, waar we andere mogelijke vormen van ondersteuning toelichten.
Hoe kan je een troostkoffer aanvragen?
Bij een overlijden van een leerling is snel in actie komen belangrijk. Neem daarom zo snel mogelijk contact met ons op. Dat kan telefonisch via 0470 73 66 70.
We zijn bereikbaar:
op werkdagen van 9 tot 17 uur
in het weekend via onze collega van wacht
Krijgen jullie onze voicemail? Spreek gerust een bericht in. We bellen zo snel mogelijk terug.
Is jullie leerling palliatief?
Wanneer een leerling palliatief is en jullie je als school voorbereiden op een afscheid, mogen jullie ons ook al contacteren. We kunnen jullie in deze periode ondersteunen met waardevolle tips, en indien gewenst de troostkoffer al vroeger ter plaatse brengen. Een goede voorbereiding kan helpen om op het moment van afscheid net dat beetje meer rust en houvast te vinden.
Wat gebeurt er na jullie aanvraag?
Tijdens een eerste telefonisch contactmoment nemen we rustig de tijd om naar jullie verhaal te luisteren en samen te bekijken wat jullie als school nodig hebben. We geven uitleg over de troostkoffer en stellen enkele vragen om de inhoud zo goed mogelijk af te stemmen op jullie situatie, bijvoorbeeld:
Welke leeftijd heeft de overleden leerling?
Zijn er broers, zussen, neefjes of nichtjes op school?
Hoe groot is de klasgroep?
Hoeveel leerkrachten zijn nauw betrokken?
Hoe groot is het volledige schoolteam?
Daarnaast bezorgen we jullie toegang tot ons digitaal platform, waar jullie extra informatie, inspiratie en praktische tips vinden. Dit platform mag gerust gedeeld worden met alle betrokken collega’s.
We bekijken samen welke vragen of bezorgdheden er leven en ondersteunen waar mogelijk met informatie, tips of waardevolle doorverwijzingen. Tot slot maken we concrete afspraken over de snelle levering van de troostkofferen Koesterboom.
Levering van de troostkoffer
De troostkoffer en Koesterboom worden persoonlijk bij jullie op school gebracht door één van onze warme vrijwilligers of iemand uit ons team. Onze vrijwilligers staan enkel in voor het vervoer en levering en zijn geen experts in de materie. Heb je vragen rond de materialen, bel ons gerust op. In veel gevallen lukt het om de troostkoffer binnen de 24 uur na het eerste contact ter plaatse te brengen, zodat jullie snel met de materialen aan de slag kunnen.
Hoe lang mag een school de troostkoffer houden?
Het verlies van een leerling draag je als school nog lang met je mee. Voor rouw bestaat er geen einddatum. Uit ervaring weten we wel dat de noden van een school na verloop van tijd veranderen. Na een tijdje komt er stilaan weer meer ruimte voor de dagelijkse schoolwerking. Het troostplekje evolueert en vaak ontstaat er een meer blijvende herinneringsplek op school. Heel wat materialen uit de troostkoffer mogen scholen houden om later nog te gebruiken. De andere materialen – samen met de troostkoffer en de houten Koesterboom – worden na ongeveer twee maanden opgehaald. Dit gebeurt altijd in overleg met de school. We blijven scholen graag ondersteunen in hun zoektocht naar manieren om hun leerling levenslang te blijven herdenken en herinneringen te koesteren.
Na het verlies van een kind heb je in België officieel recht op tien dagen rouwverlof.
Voor de meeste ouders is dit uiteraard niet voldoende (al is het ook helemaal prima als jij net troost kan vinden in de structuur en afleiding van je werk). Op deze pagina proberen we je een overzicht te geven van alle stelsels die bestaan en waar je eventueel recht op hebt.
Lees alles rustig door en probeer je te laten helpen door je arts, de sociale dienst van je werk of nog andere professionals.
Ben je naast deze administratieve informatie op zoek naar informatie over hoe je rouwen en werken kunt combineren? Lees dan even hier verder.
Het Berrefonds biedt kosteloze ondersteuning aan basisscholen in Vlaanderen en Brussel die een leerling* verliezen. We bezorgen een troostkoffer gevuld met materialen die houvast kunnen bieden in de eerste dagen en weken na het overlijden. Bij de troostkoffer ontlenen we ook een prachtige houten Koesterboom. In deze boom kunnen kinderen tekeningen, boodschapjes en knutselwerkjes achterlaten. Zo ontstaat er op school een warme plek waar herinneringen gedeeld kunnen worden en waar leerlingen, leerkrachten en ouders samen kunnen stilstaan.
De troostkoffer is zo samengesteld dat jullie er snel en eenvoudig mee aan de slag kunnen. Geen uitgebreide lespakketten, maar materialen die voor zich spreken en die leerkrachten flexibel kunnen inzetten, op een manier die past bij hun klas en school.
Liefdevolle inhoud
De materialen in de troostkoffer zijn onderverdeeld in vijf categorieën. Zo vinden scholen snel wat ze nodig hebben.
Emotiebeleving
Rituelen
Troostplekje
Creatief aan de slag
Boeken
Emotiebeleving
Voor veel kinderen is het overlijden van een klasgenootje de eerste keer dat ze zo dicht met verlies in aanraking komen. Dat kan heel wat vragen en emoties oproepen. Met de materialen rond emotiebeleving helpen we kinderen om gevoelens bespreekbaar te maken en ruimte te geven aan verdriet, gemis en verwarring. Zo kan de school bijvoorbeeld het Droomdeurtje inzetten of samen het Ganzenbord vol liefde spelen.
Daarnaast krijgt elk klasgenootje een pakketje warmte en troost met een Koestersjaal en een sterrenlampje. Voor het schoolteam voorzien we hartjepins. Deze kleine symbolen van verbondenheid tonen vaak zonder woorden hoeveel er aan het klasgenootje gedacht wordt.
Rituelen
Bij groot verdriet kunnen rituelen houvast en verbinding geven. Ze helpen om samen stil te staan bij het gemis en helpen om betekenis te geven aan belangrijke momenten. De materialen uit deze categorie kunnen gebruikt worden bij een afscheidsmoment, aan het begin van een schoolvakantie of op andere momenten waarop het gemis extra voelbaar is. We moedigen scholen aan om rituelen te vinden die passen bij hun klasgenootje. In de troostkoffer vinden jullie bijvoorbeeld materialen zoals bellenblaas, vergeet-me-niet-zaadjes en muziek.
Creatief aan de slag
Voor kinderen en vaak ook voor volwassenen kan creativiteit een waardevolle uitlaatklep zijn. Door te tekenen, knutselen of spelen kunnen gevoelens soms makkelijker geuit worden. In de troostkoffer vinden jullie daarom creatieve materialen zoals stoepkrijt, origami-papier en macramétouw. Via het bijhorende digitale platform krijgen leerkrachten toegang tot extra tips en inspiratie om creatief met rouw en herinneringen aan de slag te gaan.
Troostplekje
Na het overlijden van een leerling willen veel scholen een plek creëren waar leerlingen, leerkrachten en ouders samen kunnen stilstaan bij het verlies. De troostkoffer bevat verschillende materialen om zo’n troostplekje in te richten, zoals een brievenbus, een droogboeketje, een theelichthouder en een blanco rouwregister. Daarbij hoort ook de houten Koesterboom van 1,70 meter hoog. In deze boom kunnen kinderen tekeningen, briefjes of knutselwerkjes ophangen voor hun klasgenootje. Zo groeit er een warme plek vol herinneringen.
Boeken
Boeken kunnen helpen om de dood beter te begrijpen en woorden te geven aan rouw, verdriet en gemis. Daarom bevat elke troostkoffer een selectie boeken voor kinderen en leerkrachten. Zo vinden jullie er onder andere onze eigen boeken ‘Het rouwt in jou’ en ‘Hart vol liefde’. Met het Koesterboek kunnen klasgenoten, leerkrachten en andere betrokkenen herinneringen aan de overleden leerling verzamelen.
Daarnaast voegen we ook de kaft ‘Rouw in de klas’ van Lies Scaut toe. Deze bevat waardevolle informatie, draaiboeken en creatieve werkvormen om met rouw op school om te gaan.
Naast dit vaste aanbod kiezen we telkens nog enkele boeken op maat van de omstandigheden van overlijden, rekening houdend met leeftijd, cultuur en de specifieke context van de school.
De rechten die je als ouder van een stilgeboren baby wel of niet hebt, zijn vastgelegd in de Belgische wetgeving. Als je je daarin zou verdiepen, besef dan dat er heel vaak juridische termen en ambtelijke formuleringen gebruikt worden. De wet spreekt bijvoorbeeld van een ‘levenloos kind’, dat is vaak heel kwetsend en pijnlijk voor ouders, we willen je hier dus graag even voor waarschuwen.
De Belgische wetgeving maakt een strikt onderscheid op basis van de zwangerschapsduur. Maar let op, die berekening is complex en er is ook een verschil tussen de medische en wettelijke zwangerschapsduur.
Op 18 juli 2026 keurde de federale minsterraad een wetsontwerp goed met enkele kleine, maar betekenisvolle wijzigingen rond het aangeven van een stilgeboren kindje. In het najaar van 2026 zal deze wet verder geïmplementeerd worden, tot dan gelden onderstaande regels. We volgen dit mee op en passen onze informatie aan zodra de wijzigingen van kracht zijn. Meer info lees je alvast hier.
Voor stilgeboren baby’s onder de 27w5d zwangerschap is er eigenlijk geen duidelijk wettelijk kader. Je baby is in dit geval geen rechtspersoon en bestaat dus volgens de wet niet. Je hebt geen recht op sociale tegemoetkomingen, m.a.w. je krijgt geen zwangerschapsverlof, kraamgeld of rouwverlof.
Je bent in dit geval niet verplicht om een begraving of crematie te regelen. Vaak kan het ziekenhuis dit voor je opnemen. Doe wel even navraag want de gewoontes zijn overal anders. Sommige ziekenhuizen hebben een regeling met de plaatselijke begraafplaats en zorgen voor een anoniem sterretje op de sterretjesweide. In andere ziekenhuizen wordt het lijkje anoniem vernietigd. Dit kan in je latere rouwbeleving heel moeilijk zijn.
Natuurlijk is dit een grijze zone. Als een foetus geen rechtspersoon is, kunnen ouders in principe hun baby mee naar huis nemen. De meeste ziekenhuizen ontwikkelden wel een ethische code en raden je af om je stilgeboren baby onder de 26 weken zelf mee naar huis te nemen. Door het gebrek aan een duidelijk wettelijk kader is het wel niet strafbaar als je dit wel zou doen, want je mag je kindje zelf vervoeren. Uiteraard kan je beroep doen op een uitvaartbegeleider, want het psychologisch effect van eigen vervoer moet je niet onderschatten.
Assen na een crematie van een baby (ongeacht zwangerschapsduur) mogen meegenomen worden naar huis, dit heet ‘thuisbewaring’. Ouders mogen de assen ook in hun tuin of op een andere private plek verstrooien (je moet steeds toelating hebben van de eigenaar!). De wet verbiedt het uitstrooien van assen op een openbare plaats. Op zee kan wel, hiervoor kan je terecht bij gespecialiseerde bedrijven. Een urne mag je zelf vrij transporteren, zelfs met het vliegtuig. Veel gemeenten hebben tegenwoordig ook een sterretjesweide om een bijzonder plekje te creëren voor overleden baby’s. In het Vlaams Gewest moet er in elke gemeente een ruimte voorzien worden om te vroeg geboren kindjes te begraven vanaf een zwangerschap van 12 weken, in het Brusselse hoofdstedelijk gewest vanaf 16 weken en in Wallonië vanaf 14 weken.
Er bestaat geen verplichting om je kindje wettelijk aan te geven en een officiële naam te geven. Als ouder mag je uiteraard zelf je kindje wel een naam geven. Sinds 31 maart 2019 hebben ouders na een zwangerschapsduur van 140 dagen tot en met 179 dagen wel de keuze om hun kindje wettelijk aan te geven. Het is ook mogelijk om een voornaam aan je kindje te geven (familienaam is niet voorzien in de wet). Bij de goedkeuring van de wet in 2019 was een overgangsperiode van één jaar voorzien voor ouders die deze aangifte wilden doen voor een stilgeboren kindje uit het verleden. Deze beperkte termijn werd onlangs opgeheven, dus het is nog steeds mogelijk om je kindje dat stilgeboren werd na een zwangerschapsduur van 140 dagen tot en met 179 dagen aan te geven en een voornaam te geven.
Omdat er voor alle stilgeboren baby’s voor de termijn van 140 dagen (wettelijke interpretatie zwangerschapsduur) geen enkele mogelijkheid was om hun kindje te erkennen, hebben drie belangenorganisaties (Boven De Wolken, Met Lege Handen en Berrefonds) in december 2023 een oproep gelanceerd om een Sterrenregister te openen. Oostende was de eerste Vlaamse stad om dit in te richten. Als jouw stad of gemeente intussen een sterrenregister heeft, kan je een afspraak maken voor een symbolische registratie van je kindje in het sterrenregister. Meestal krijg je een document mee zodat je voor jezelf een bewijs hebt dat je kindje erkend werd in je stad of gemeente. Deze registratie is symbolisch en geeft je dus geen juridische rechten.
Zwangerschapsduur van minimum 180 dagen na conceptie
Na een wettelijke zwangerschapsduur van minimum 180 dagen, moet je je kindje wettelijk aangeven op de burgerlijke stand van de geboorteplaats. Zij maken een akte van ‘levenloos aangegeven kind’ op. Het kindje wordt enkel ingeschreven in de overlijdensregisters, geen officiële registratie in het rijksregister. De eventueel gekozen voorna(a)m(en) kunnen in de akte worden vermeld. Sinds 31 maart 2019 hebben ouders ook de mogelijkheid om een voornaam en familienaam op te laten nemen in de akte. Alle geregistreerde kinderen van voor deze regelgeving kunnen retroactief een familienaam krijgen als de ouders dat wensen. Je krijgt in dat geval geen geboorteakte. De familienaam wordt wel toegevoegd aan de eerder gedane registratie.
Je bent wettelijk verplicht het kindje te begraven of te laten cremeren. In de meeste steden en gemeenten is er een apart plekje waar kindjes begraven worden.
Je hebt recht op een aantal sociale tegemoetkomingen:
recht op startbedrag (kraamgeld)
recht op moederschapsrust
recht op vaderschapsverlof
verplichte naamgeving
verplichte crematie/begrafenis via uitvaartbegeleider
verplicht vervoer van het lichaampje in een lijkwagen (je mag dit dus niet zelf doen!)
verplicht begraven op officiële begraafplaatsen als je kiest voor begraven
…
Je mag (en moet) veel zelf doen: de aangifte van overlijden, zelf een kistje of lijkwade maken (binnen bepaalde criteria), je mag je kindje thuis opbaren, je kan en mag de uitvaartdienst verzorgen, drukwerk (brieven, kaartjes,…) ontwerpen en versturen, het kistje of de urne dragen,…
Vergeet ook niet dat je kindje in het jaar van zijn of haar geboorte fiscaal ten laste is.
We gebruiken cookies om je zo goed mogelijk te helpen op deze website. Geef je toestemming, dan kunnen we je gebruik analyseren. Zonder toestemming werkt niet alles zoals bedoeld.
Functioneel
Altijd actief
De technische opslag of toegang is strikt noodzakelijk voor het legitieme doel het gebruik mogelijk te maken van een specifieke dienst waarom de abonnee of gebruiker uitdrukkelijk heeft gevraagd, of met als enig doel de uitvoering van de transmissie van een communicatie over een elektronisch communicatienetwerk.
Voorkeuren
De technische opslag of toegang is noodzakelijk voor het legitieme doel voorkeuren op te slaan die niet door de abonnee of gebruiker zijn aangevraagd.
Statistieken
De technische opslag of toegang die uitsluitend voor statistische doeleinden wordt gebruikt.De technische opslag of toegang die uitsluitend wordt gebruikt voor anonieme statistische doeleinden. Zonder dagvaarding, vrijwillige naleving door je Internet Service Provider, of aanvullende gegevens van een derde partij, kan informatie die alleen voor dit doel wordt opgeslagen of opgehaald gewoonlijk niet worden gebruikt om je te identificeren.
Marketing
De technische opslag of toegang is nodig om gebruikersprofielen op te stellen voor het verzenden van reclame, of om de gebruiker op een site of over verschillende sites te volgen voor soortgelijke marketingdoeleinden.
