Ga naar de inhoud

Wanneer een opgroeiend kind sterft, dan raakt dat verlies niet alleen het gezin, maar de hele omgeving.
Ook op school is er plots een plekje dat leeg blijft. Wij hebben als Berrefonds met dank aan de steun van De Warmste Week 2024 een aanbod voor scholen kunnen uitbouwen waarmee we binnen de 24 uur na een overlijden warmte, troost en verbinding op school kunnen brengen.

Want de manier waarop jonge kinderen ruimte krijgen om verdrietig te zijn bij het verlies van een klasgenootje is kan bepalend zijn voor de wijze waarop ze levenslang omgaan met rouw. Wij willen daar schoolteams heel graag bij ondersteunen.

Bij het Berrefonds geloven wij heel sterk in al die warme zorgprofessionals die elke dag het beste van zichzelf geven om elke patiënt met de allerbeste zorgen te omringen. Daarom geloven wij in een model van samenwerken en ’empoweren’. Onze Koesterkoffers zijn uitgegroeid tot een onmisbare tool voor zorgverleners om ouders en gezinnen met alle warmte en liefde te ondersteunen bij het afscheid nemen.

Op deze pagina geven we een overzicht van alle aspecten binnen onze brede werking die relevant zijn voor professionals in ziekenhuizen.

We zijn zo dankbaar dat we elke dag met al die fantastische zorgverleners kunnen samenwerken.

Ook binnen steden en gemeenten worden heel wat werknemers regelmatig geconfronteerd met het verdriet van gezinnen die een kind moeten missen. En het maakt wel degelijk een heel groot verschil hoe er vanuit een lokaal bestuur wordt omgegaan met bijvoorbeeld de aangifte van een stilgeboorte, de uitnodiging voor het aanplanten van een geboorteboom of hoe de plek voor overleden kinderen op een begraafplaats wordt vormgegeven. Het verdriet en gemis van gezinnen kunnen we niet wegnemen, maar we kunnen wél het verschil maken in hoe er voor hen gezorgd wordt.

Op deze pagina verzamelen we daarom heel wat informatie en inspiratie om als stad of gemeente beter om te gaan met het overlijden van een kind. Heb je na het lezen van dit stuk van onze website nog een specifieke vraag of bezorgdheid? Of wil je nog graag een aanvulling geven? Contacteer ons zeker via info@berrefonds.be en we komen zo snel mogelijk bij je terug.

Laatste nieuws voor lokale besturen

Politie en slachtofferbejegening staat bij een plots overlijden van een kind* vaak in voor de eerste opvang van het gezin en hun naasten. Een warme begeleiding en heldere communicatie zijn hierbij cruciaal. Vanuit onze ervaringsgerichte expertise en met de Koesterkoffer als tool kan het Berrefonds politiediensten hierin ondersteunen.

Samen zoeken we steeds naar manieren om families zo warm mogelijk te begeleiden in een van de moeilijkste momenten van hun leven.

Het Berrefonds vindt het ontzettend belangrijk om kennis te delen en bruggen te bouwen tussen verschillende disciplines. Daarom ontwikkelden we een aanbod aan vormingen en voordrachten rond rouw, verlies en het ondersteunen van kinderen, jongeren en gezinnen in kwetsbare situaties. Vanuit onze jarenlange ervaring in het begeleiden van gezinnen en het samenwerken met diverse sectoren, delen we inzichten, praktijkervaring en concrete handvatten. We vertrekken daarbij steeds vanuit verbinding, zachtheid en realiteit.

Onze vormingen zijn geen theoretische uiteenzettingen, maar brengen een combinatie van:

  • praktijkgerichte inzichten
  • herkenbare situaties
  • concrete communicatietips
  • ruimte voor reflectie en uitwisseling

Mogelijke thema’s

We bieden vormingen rond verschillende thema’s, afhankelijk van de doelgroep en context:

  • Communicatie met ouders na verlies
  • Rouw op kindermaat
  • Rouw in de klas
  • Omgaan met verlies binnen je professionele context
  • Ondersteuning vanuit het Berrefonds: diversiteit in aanbod
  • Aan de slag met de Koesterkoffer
  • Rouw en verlies in het perinatale werkveld
  • Vroedvrouw zijn in momenten van afscheid
  • Omgaan met verlies in de verpleegkundige praktijk

Voor wie?

Onze vormingen richten zich op iedereen die in contact komt met gezinnen en kinderen in kwetsbare situaties, zoals:

  • zorgverleners
  • hulpverleners
  • onderwijsprofessionals
  • opvanginitiatieven
  • studenten in zorg- en welzijnsopleidingen
  • politiediensten en eerstelijnsdiensten

Vorming op maat

Elke context is anders. Daarom werken we steeds op maat van jullie organisatie, team of opleiding.
We stemmen onze vormingen af op:

  • jullie doelgroep
  • jullie voorkennis
  • concrete vragen of casussen
  • de realiteit van jullie werkveld

Samen bekijken we wat het meest helpend en relevant is.

Authentieke en inspirerende lezing over het Berrefonds

Organiseren jullie een verdiepend teammoment of willen jullie een inhoudelijke component koppelen aan een actie? Dan komen we ook graag langs voor een voordracht. We brengen met veel warmte en betrokkenheid het verhaal van het Berrefonds en delen hoe we gezinnen, professionals en organisaties ondersteunen wanneer een kind gemist wordt. Zo verbinden we kennis met menselijkheid.

Tweedaags symposium ism KdG Hogeschool Antwerpen

Samen met KdG organiseren we om de twee jaar een tweedaags symposium waarin we ruimte maken voor verdieping, ontmoeting en uitwisseling rond rouw en verlies.

Tijdens deze dagen brengen we professionals, studenten en ervaringsdeskundigen samen om inzichten te delen, stil te staan bij praktijkervaringen en elkaar te inspireren in hoe we gezinnen op een warme en respectvolle manier kunnen ondersteunen.

Interesse?

Hebben jullie interesse in een vorming of voordracht? Of willen jullie samen bekijken wat mogelijk is binnen jullie organisatie?
Neem gerust contact met ons op.
We denken graag met jullie mee en werken samen een aanbod uit dat aansluit bij jullie noden en vragen.

Het woord ‘autopsie’ doet heel veel ouders huiveren. Jammer genoeg zal in veel gevallen bij het overlijden van een kind(je) toch een autopsie worden aangeraden of zelfs verplicht zijn.

Waarom wordt een autopsie voorgesteld?

Artsen kunnen een autopsie voorstellen wanneer de oorzaak van het overlijden niet duidelijk is. Dit is vaak na een stilgeboorte of bij het overlijden na ziekte. Soms hopen ze via bijkomend onderzoek meer inzicht te krijgen in wat er gebeurd is. Voor sommige ouders kan het helpend zijn om antwoorden te krijgen. Het kan duidelijkheid brengen over medische oorzaken, erfelijke aandoeningen of eventuele risico’s voor andere kinderen of bij een volgende zwangerschap. Voor andere ouders weegt de gedachte aan een autopsie te zwaar. Ook dat is begrijpelijk. Er is geen juiste of foute keuze. Alleen wat voor jullie draaglijk voelt. Jammer genoeg brengt een autopsie niet altijd alle antwoorden en blijft de doodsoorzaak soms nog een misterie. Bereid je hier dus ook op voor. Het is ook belangrijk om te weten dat een autopsie nooit verplicht is in bovenstaande situaties. Ouders beslissen zelf of ze hier al dan niet toestemming voor geven.

In het geval van een plots overlijden bij een gezond kind wordt er vaak de procedure ‘verdacht overlijden’ opgestart. Deze procedure is in het leven geroepen om kinderen te beschermen. Binnen deze procedure is een autopsie verplicht en heb je helaas geen keuze. Meer hierover lees je onderaan deze pagina.

Alternatieven?

Soms zijn er alternatieven of beperktere vormen van onderzoek mogelijk, zoals enkel een uitwendig onderzoek of bijkomende beeldvorming. Ook genetisch onderzoek kan besproken worden. De alternatieven zijn vaak minder invasief maar elk soort onderzoek heeft zijn beperking. Bijvoorbeeld een huidbiopsie, een RX, Scan. Bespreek dus goed met je arts wat kan en wat een bepaald onderzoek kan bijbrengen aan informatie.

Tijd om te beslissen

De vraag naar een autopsie komt vaak snel na het overlijden. Dat kan overweldigend voelen. Toch mag je vragen om duidelijke uitleg en om even tijd te krijgen om na te denken, binnen de medische mogelijkheden. Het is belangrijk dat je een keuze maakt waar je achter kan blijven staan. Sommige ouders vinden troost in het idee dat hun baby of kind misschien kan bijdragen aan medische kennis of toekomstige zorg. Anderen voelen dat ze hun kind niet verder willen laten onderzoeken. Beide gevoelens verdienen respect.

Nagesprek

Je hebt, na enkele weken, ook recht op een uitgebreid nagesprek. Dit gesprek zal meestal plaatsvinden in het ziekenhuis, met een team van artsen. Dit kan heel confronterend zijn, maar ouders geven ons aan dat het soms ook een opluchting is om eindelijk informatie te krijgen zelfs al is dit dat er niets gevonden is. Omdat dit vaak een heel emotioneel gesprek is, raden we aan om het rustig voor te bereiden en al je vragen op voorhand op papier te zetten. Zoals eerder aangehaald kan het ook zijn dat er jammer genoeg geen reden is gevonden en je dus zonder antwoorden achterblijft.

Autopsie bij stilgeboren baby

Bij een baby gebeurt een autopsie meestal in het ziekenhuis waar hij of zij geboren is. Afhankelijk van het ziekenhuis gebeurt dit nog dezelfde dag of in de eerste dagen na het overlijden. Indien ouders hun baby graag langer bij zich houden, kan hierop een uitzondering gemaakt worden, als het protocol van het ziekenhuis dit toelaat. Bij een autopsie wordt het lichaam van je baby onderzocht door een gespecialiseerde arts (een patholoog). Dit kan bestaan uit een uitwendig onderzoek, beeldvorming of een inwendig onderzoek. Soms wordt ook de placenta onderzocht, omdat die belangrijke informatie kan geven. Je arts zal uitleggen welk onderzoek precies wordt voorgesteld en waarom.

Na het onderzoek wordt je baby opnieuw zorgvuldig verzorgd. Je kan je kindje nadien nog zien, vasthouden of aankleden, afhankelijk van wat jullie wensen en wat praktisch mogelijk is.

Autopsie bij plots overlijden van opgroeiend kind

Een plots overlijden van een opgroeiend kind, buiten verkeersongelukken gerekend, wordt bij wet steeds aanzien als een procedure verdacht overlijden. Dit is voor veel ouders een heel moeilijk gegeven. Buiten een verplichte autopsie om de omstandigheden van overlijden te onderzoeken, is er vaak ook een politioneel onderzoek aan verbonden. Ouders geven aan dat dit vaak als heel traumatisch wordt ervaren. Het erge is vaak dat ouders hierdoor hun kind niet meer mogen aanraken, knuffelen of vasthouden totdat het lichaam van het kind wordt vrijgegeven door het parket. Deze hele procedure is er natuurlijk om kinderen te beschermen maar voelt heel onrechtvaardig aan.

Bij een opgroeiend kind heb je ook steeds recht op een nagesprek met de arts die de autopsie uitvoerde. Weet dat dit soms 6 maanden kan duren alvorens resultaten worden vrijgegeven. En je mag, onder begeleiding, het politierapport over het overlijden van je kind altijd inkijken. Denk na of je eventuele foto’s uit het politieverslag laat halen voor je inkijkt. Normaal gezien worden deze opties je spontaan aangeboden, aarzel niet om er actief naar te informeren als dat niet zo is en je er nood aan hebt. De dienst slachtofferonthaal van het parket is dan vaak het aanspreekpunt om ouders te begeleiden en te informeren over resultaten en bevindingen.

Een autopsie van een kind dat stierf aan de gevolgen van een slepende ziekte is geen verplichting. Praat er zeker over met de arts of bijkomend onderzoek nog essentiële info aan het licht kan brengen.

Hoe je broers en zussen betrekt bij het verlies van je kind is heel persoonlijk. Elk kind is anders, elke ouder is dat ook en elke gezin heeft z’n eigen gewoontes. Er is dus zeker niet één manier om met zo’n groot verdriet om te gaan met kinderen. Maar meer en meer onderzoek toont intussen wel aan dat het stilzwijgen van verdiet en verlies opgroeiende kinderen niet sterker maakt, integendeel. Het kan heel verleidelijk zijn om je andere kind(eren) af te schermen van het verlies van hun broertje of zusje. Als ouder heb je immers de natuurlijke reflex om je kind te beschermen. Maar wat leer je je kind(eren) dan?

Dat verdriet niet bestaat? Dat je niet mag huilen? Dat alles in het leven op te lossen valt? Maken we dan van onze kinderen niet de volwassenen die onbeholpen reageren en niet weten wat te zeggen bij de confrontatie met rouw en verlies? Wij bij het Berrefonds pleiten er dus voor om ondanks je eigen angsten, kinderen wel te betrekken in rouw en verdriet. Want alleen zo geef je kinderen een extra rugzak vol levenservaring mee.

Elke leeftijd heeft andere noden

Uiteraard is het belangrijk om rekening te houden met de leeftijd van de andere kind(eren) in je gezin of in je familie. Met een kleuter kan en moet je helemaal anders over verlies praten dan met een schoolkind of een beginnende puber. En ook elke situatie is anders. Maar we willen je wel even gerust stellen: er is niet zoiets als één goede manier om met je kinderen te praten over verdriet en verlies en het is helemaal niet zo dat je maar één kans hebt om er samen over te praten. Je mag gerust proberen, experimenteren en bijsturen zoals je dat wellicht met allerlei aspecten van je opvoeding doet. In ons boek ‘Het rouwt in jou’ geven we je nog veel meer achtergrondinformatie en voorbeelden, hier willen we je vooral wat houvast bieden op basis van een aantal heel concrete tips:

  • Zorg voor een veilige, warme omgeving waar het kind ruimte krijgt om verdrietig te zijn.
  • Vertel zoveel mogelijk feiten en verduidelijk de omstandigheden van het overlijden.
  • Zorg dat wat je vertelt, aangepast is aan de leeftijd van het kind.
  • Gebruik geen synoniemen zoals ‘slapen’ of ‘op reis gaan’ om de dood te benoemen.
  • Verberg je eigen gevoelens niet.
  • Maak verdriet en gemis bespreekbaar, doe er ‘normaal’ over.
  • Noem nog regelmatig de naam van hun broer of zus.
  • Stel een vertrouwenspersoon aan als je zelf niet wil of kan praten.
  • Geef ruimte aan herinneringen. Maak een koesterhoekje of knutsel samen een herinneringsdoos.
  • Herhaal vaak dat je er bent als je kind je nodig heeft.
  • Vraag regelmatig hoe het gaat. Ook als het al weken prima gaat.
  • Lotgenotencontact kan ook voor kinderen helpen.
  • Let op signalen die aangeven dat het moeilijk gaat.
  • Laat kinderen hun gang gaan als ze situaties rond de dood naspelen of vertellen aan vriendjes. (Corrigeer hen niet tijdens het spel maar gebruik wat je hoorde eventueel achteraf als aanknopingspunt voor een gesprek.)

Verbindende momenten en handige links

Hieronder verzamelen we nog overzicht van enkele handige links van producten en tools die je kunnen helpen om de rouw en het verdriet bij kinderen te begeleiden. In elk Koesterhuis organiseren we ook regelmatig een activiteit voor broers en zussen die we hier graag met je delen. En weet dat wij ook een uitgebreide werking hebben om basisscholen te ondersteunen na het verlies van een leerling.

Bekijk de volledige kalender

In gesprek gaan met ouders is nooit eenvoudig en misschien ervaar je best wat stress.
Omdat we hier van professionals heel wat vragen over krijgen, hebben we deze gebundeld in een nieuwe inspiratiegids communicatie.

Deze gids is heel praktisch met voorbeeldzinnen, concrete tips om te reageren in bijzondere situaties en wil houvast bieden voor elke professional die regelmatig of af en toe in gesprek gaat met gezinnen met verdriet.

Je mag deze gids vrij gebruiken in je eigen werk en in overleg met je collega’s, we rekenen er wel op dat je respect hebt voor ons harde werk en deze informatie niet zomaar verder verspreid zonder vermelding van Berrefonds vzw.

We voegen hier ook het resultaat toe van een bevraging die we in februari 2023 deden bij ouders met interessante resultaten over hun ervaringen met warme zorg.

Wanneer je kindje overlijdt, komt er op een moment ook een heel praktische vraag: kiezen we voor cremeren of begraven? Het is een beslissing die niemand ooit had willen nemen. En toch is het een keuze die gemaakt moet worden. Er is geen juiste of foute weg, alleen wat op dat moment voor jullie als ouders het meest kloppend voelt. Cremeren of begraven is wettelijk verplicht bij elk overlijden vanaf een zwangerschapsduur na 180 dagen na conceptie.

We zetten de mogelijkheden en hun eigenheid rustig naast elkaar.

Cremeren

Bij crematie wordt je kindje na het afscheid gecremeerd. Nadien ontvangen jullie de as, die een bijzondere en tastbare betekenis kan krijgen. De as kan je dan bijhouden, uitstrooien of verwerken in een juweel, glas of kunst. De laatste jaren wordt er steeds meer voor crematie gekozen, ook voor kinderen.

Veel ouders ervaren bij crematie de mogelijkheid om hun kindje dichtbij te houden. De as kan thuis bewaard worden in een urne op een bijzonder koesterplekje, een knuffelurne of iets wat dicht aansluit bij je wensen. Er wordt daarom vaak meer vrijheid en flexibiliteit ervaren. Zo kan as, volgens de wettelijke mogelijkheden ook worden uitgestrooid op een betekenisvolle plek. Bijvoorbeeld de zee of een tuin.

Heb je liever een plekje om naartoe te gaan of wil je de assen niet thuis bewaren dan kan de urne ook worden bijgezet in een columbarium op de begraafplaats. Dit biedt een vaste herdenkingsplek buitenshuis, terwijl het om crematie gaat. Wanneer je kiest voor een columbarium (of een urnegraf), is het belangrijk om rekening te houden met de duurtijd van de concessie. Zo’n plaats wordt toegekend voor een bepaalde periode (bijvoorbeeld 10, 20 of 30 jaar, afhankelijk van de gemeente). Nadien kan een verlenging nodig zijn. Het is goed om je hierover vooraf te laten informeren, zodat je weet wat dit op lange termijn betekent. Na afloop van een consessie kan je natuurlijk ook altijd een aanvraag indien bij de stad of je gemeente om de urne terug te krijgen.

Sommige ouders vinden troost in de nabijheid en beweeglijkheid die crematie biedt. Anderen ervaren het gemis van een vaste plek juist als moeilijk. Ook dat is heel persoonlijk.

Begraven

Bij een begrafenis krijgt je kindje een eigen rustplaats op een begraafplaats of begraafpark. Dat kan in een kinderperk, op een sterrenweide of in een familiegraf, afhankelijk van wat jullie wensen zijn en wat lokaal mogelijk is.

Veel ouders ervaren bij begraven de zekerheid van een tastbare, vaste plek. Het geeft een concrete plaats om naartoe te gaan, om stil te zijn, te praten, te zitten, bloemen neer te leggen of een kaarsje te branden. Het voelt ook vaak aan als een blijvend monument. Een naamsteen of grafmonument kan helpen om het bestaan van je kindje zichtbaar en erkend te maken. Hier zijn de laatste jaren ook heel mooie en kindvriendelijke alternatieven voor. Neem zeker een kijkje op onze pagina met mooie voorbeelden onderaan. Voor sommige ouders is verbondenheid met familie heel belangrijk en kiezen indien dat er is voor het bijzetten in een familiegraf, zodat hun kindje deel blijft uitmaken van de grotere familiegeschiedenis. Bij een plek buitenshuis kan deze plek ook een bijzondere betekenis krijgen en zo ook onderdeel worden van rituelen op vaste momenten. Denk maar aan verjaardagen, bijzondere dagen of feestdagen.

Ook bij een graf werk je meestal met een concessie voor een bepaalde duur. De termijn en voorwaarden verschillen per gemeente. Het kan helpend zijn om daar tijdig duidelijkheid over te krijgen.

Voor sommige ouders brengt een fysieke plek rust en houvast. Anderen ervaren het als zwaar dat hun kindje op één specifieke plaats ligt. Ook hier bestaat geen juiste of foute keuze.

Veelgestelde vragen

Zoals zo vaak in de filosofie van het Berrefonds: ook dit is een heel individuele keuze. Er is geen ‘juiste’ manier van afscheid nemen van je kind. Er is alleen een persoonlijke, unieke manier die bij jullie gezin past.

Thuisopbaring is eigenlijk een heel oude gewoonte die in onbruik is geraakt, maar stilaan terug voorkomt. Het lichaam van je baby of kind wordt dan, meestal in de woonkamer of eigen kamer, opgebaard. Sommige ouders putten troost uit een thuisopbaring omdat hun kind nog even heel dichtbij is en je het nog kan knuffelen en tonen. Een thuisopbaring staat los van de plaats van overlijden. Dit wil zeggen dat je je baby of kind perfect na het overlijden in het ziekenhuis of instelling naar huis kan laten komen om zo nog enkele dagen samen te zijn.

Een thuisopbaring kan ook enkele voordelen bieden. Zo moeten jullie als ouders geen rekening houden met de openingsuren van een funerarium of crematorium. Je kan zelf beslissen wanneer iemand je kind kan komen groeten en je kan je nog alle tijd nemen om enkele laatste herinneringen vast te leggen zoals afdrukjes, foto’s enz. Het geeft jullie vooral de mogelijkheid om in vertrouwde ‘eigen’ omgeving, op eigen tempo, afscheid te nemen. Verschillende deskundigen zijn zelfs van mening dat thuis opbaren een positieve bijdrage heeft in het rouwproces.

Broertjes en zusjes

Sommige gezinnen geven aan dat een thuisopbaring eigenaardig genoeg een fijne ervaring was. Ook voor andere kinderen in het gezin is het een heel concrete manier van afscheid nemen. Ze kunnen nog hun broertje of zusje nog betasten, vasthouden, iets tegen vertellen en stilaan wennen aan het feit dat dood zijn niet hetzelfde is als slapen.

Geurkaarsjes

Als een lichaam overleden is, gaat het doorheen een heel proces. Het kan soms zijn dat er daarbij een specifieke geur vrijkomt. Er zijn technieken zoals oa. koelen waardoor hier meestal niets van te merken is. Sommige ouders geven aan dat ze zich veiliger voelen als er in huis enkele geurstokjes of geurkaarsjes staan. Zo moeten ze zich zeker geen zorgen maken.

Praktisch

Je bespreekt de mogelijkheden best met je uitvaartbegeleider. Hij of zij heeft hier ervaring mee en zal je deskundig adviseren. Een kind kan op verschillende manieren thuis worden opgebaard. Weet wel dat als thuis opbaring je wens is, dat je hiermee rekening houdt bij je keuze van uitvaartbegeleider. Niet iedereen heeft de mogelijkheid in zijn gamma en de expertise.

Een bed- of kistkoeling

Bij een bed of kistkoeling wordt er koeling voorzien onder of rond het lichaam. Indien dit elektrisch gaat maakt dit soms wel lawaai en kan het als storend ervaren worden. Andere technieken laten het lichaam natuurlijker aanvoelen maar zijn beperkter in opbaartijd.

Een begraafplaats kan ook voor ouders die een kindje moeten missen een belangrijke, troostende plek zijn. De voorwaarde is dan wel dat er bij de inrichting van de gemeentelijke of stedelijke begraafplaats rekening wordt gehouden met een aantal richtlijnen en inzichten om van een begraafplaats ook echt een koesterplek te maken.

We delen hier graag een prachtige inspiratiegids die werd opgemaakt door uitvaarzorg DELA en vzw Boven de Wolken. Een vrijwilliger van het Berrefonds, deelde zijn inzichten en expertise. De prachtige illustraties zijn van Lesely Vermeyen.

download brochure

De Vlaamse overheid verzamelde op haar website per provincie een aantal inspirerende voorbeelden die je mogelijk kunnen inspireren.

Bekijk goede voorbeelden in heel Vlaanderen

Het kan ook heel troostend en mooi zijn om je eigen inwoners te betrekken bij het uitwerken van een troostende begraafplaats. Zo delen we graag het verhaal van een prachtige, levende koesterbank in Edegem.

Ontdek de levende koesterbank

Voor ouders van een stilgeboren baby is het vaak ontzettend belangrijk om op een of andere manier een aangifte te kunnen doen van hun baby bij de burgerlijke stand van hun stad of gemeente. Gezien er vrij complexe wetgeving is over de erkenning en inschrijving van een stilgeboren kindje, is dat jammer genoeg niet altijd mogelijk. Daarom werd in de stad Oostende in mei 2023 het allereerste sterrenregister ingevoerd op initiatief van de vzw Boven de Wolken.

Dit sterrenregister is er voor alle sterrenkindjes, ongeacht zwangerschapsduur. Dus ook zij waarvoor al een officiële akte van levenloos geboren kind is opgemaakt.

Ouders mogen vrij de naam kiezen, zonder beperking. Er is ook geen beperking in tijd, een inschrijving in het Sterrenregister kan dus bijvoorbeeld ook voor kindjes die decennia geleden werden geboren.

Ouders moeten ook geen ‘bewijs’ tonen om hun kindje te kunnen registreren, soms is dit er immers niet bij het verlies van een jonge zwangerschap.

Er is best wel een link met de stad of gemeente (geboorteplaats van kindje of ouders).

Na inschrijving ontvangen de ouders een bewijs van inschrijving in het sterrenregister. Hoe deze is vormgegeven of hoe deze wordt bezorgd is de vrije keuze van de stad of gemeente. Deze inschrijving heeft geen juridische waarde, maar wel een enorme symbolische waarde.

Heel wat steden en gemeenten gaven intussen gehoor aan de oproep om ook een Sterrenregister uit te werken. Vzw Boven De Wolken maakte een voorbeeld van een uittreksel uit het sterrenregister, maar het staat elke stad of gemeente vrij om dit helemaal in de eigen huisstijl en volgens de eigen richtlijnen op te maken.

Download voorbeeld Sterrenregister

Op de website van de Vlaamse overheid werd voor het eerst een overzicht gemaakt van alle lokale besturen die intussen een Sterrenregister hebben ingevoerd. Ze brachten ook extra initiatieven in kaart die troost en erkenning kunnen geven aan ouders van een stilgeboren kindje.

Lees meer

Heel wat professionals komen onderweg in contact met gezinnen die een kindje verloren zijn: in een crèche, buitenschoolse opvang, het CAW, de eerstelijnszones, consultatiebureau’s, Huizen van het kind, therapeuten of andere vormen van begeleiding. Ook voor jullie is het niet altijd evident om te weten wat helpend is, wat je best zegt of doet, en waar je betrouwbare informatie kan vinden.

Met deze website willen we jullie hierin ondersteunen. Je vindt hier praktische informatie, inzichten en handvatten die kunnen helpen om gezinnen op een warme en respectvolle manier te begeleiden.

Neem gerust de tijd om rond te kijken. We proberen op deze pagina heel wat linken te leggen naar pagina’s op onze hele website die voor jou relevant kunnen zijn. Heb je een specifieke vraag of vind je niet meteen wat je zoekt? Aarzel dan niet om ons te bellen of mailen. We denken graag met je mee.

Ben je eerder een creatieve maker, organisatie, ondernemer, zorgprofessional, … met een idee waarover je graag eens van gedachten wisselt? Ook dan ben je welkom bij het Berrefonds. Twee keer per jaar organiseren we ‘op de koffie’, een laagdrempelige manier om met ons en met elkaar contact te leggen en te netwerken. Wees welkom!

Hoe ga je als ambtenaar en lokaal beleid om met het overlijden van een kind?
Een webinar over communicatie met gezinnen, sterrenweide en sterrenregister.

Wanneer ouders een kind verliezen komt er jammer genoeg ook wat administratie op hen af. Hoe ambtenaren en lokale besturen hen daarin bijstaan, maakt wel degelijk een groot verschil. Want het verdriet kunnen we uiteraard niet wegnemen, maar samen kunnen we wel onnodige pijn bij moeizame administratie voorkomen.

In dit gratis webinar delen Christine Vandenhole (Berrefonds vzw) en Anneleen Fransen (Boven De Wolken vzw) al hun tips en expertise.

Volgende onderwerpen komen aan bod:

  • inzichten uit onderzoek bij ouders, waar hebben zij nood aan?
  • het nieuwe sterrenregister
  • het wettelijk kader rond aangifte stilgeboorte en akte levenloos kind
  • tips voor warm en menselijk contact
  • inspiratie voor de inrichting van een sterrenweide of aanpassingen aan de stedelijke begraafplaats
  • …

Heb je nood aan de slides die we tijdens het webinar hebben getoond? Die kan je hier downloaden. We rekenen er uiteraard op dat je respectvol omgaat met deze informatie.

Download hier

De manier waarop ouders van een overleden kind worden geholpen doet er écht toe.
In ons boek ‘Het rouwt in jou’ delen we heel wat tips en inzichten. Hier zetten we nog graag enkele heel concrete zaken op een rijtje die je kunnen helpen in het eerste contact met ouders:

  • Zorg voor warmte in je stem en lichaamstaal
  • Formuleer geen adviezen over hoe om te gaan met het verdriet
  • Opgelet met vergelijkingen en woordgebruik
  • Wees niet bang om verdriet te benoemen of je medeleven te uiten.
  • Vermijd al te holle zinnen of clichés zoals ‘veel sterkte’ of ‘innige deelneming’
  • Je mag ouders gerust bevestigen als mama of papa van een kindje*
  • Je mag het gerust aangeven als je geen woorden kunt vinden.
  • Geef duidelijke informatie
  • Erken dat het moeilijk is om in zo’n omstandigheden met administratie bezig te zijn en maak het zo eenvoudig mogelijk.
  • Wens hen bij het afsluiten van het gesprek nog veel troost, warmte en steun.
  • Zet de deur open voor vragen en geef je naam mee als aanspreekpunt.
  • Is een herhaalafspraak nodig? Probeer er dan voor te zorgen dat ouders door dezelfde collega worden geholpen, zodat ze niet opnieuw hun hele verhaal moeten doen.
  • Erkenning is cruciaal voor ouders van een stilgeboren baby en vaak zit dat ook in het noemen van de naam van een kind*.
  • In een wachtzaal zitten tussen anderen die een geboorte komen aangeven of een andere heuglijke gebeurtenis komen vastleggen, kan erg pijnlijk zijn. Hou hier in de mate van het mogelijke rekening mee of erken dat dit moeilijk is.
  • Denk eventueel na om vanuit de gemeente een extraatje te voorzien als klein troostcadeautje bij aangifte van een stilgeboren baby of overlijden van een kind. Dat kan een kaartje zijn met een mooi tekstje, een kaarsje, … Of doe jaarlijks één communicatie vanuit de stad/gemeente met alle namen van overleden kinderen.
  • Zorg dat je goed op de hoogte bent van dienstverlening in de buurt van o.a. Huizen van het kind, Sterrenregister, Wereldlichtjesdag, sterretjesweide, … zodat je ouders ook iets kan bieden of antwoorden op vragen.
  • Probeer ouders van een overleden baby ook te betrekken in evenementen zoals de aanplanting van een geboortebos of andere initiatieven. Wees daarbij steeds zorgvuldig en warm in je communicatie en omkadering.

    Geïnspireerd door deze tips? Bekijk dan zeker ook het warm webinar waarin er nog meer voorbeelden en context wordt gegeven.

Het Berrefonds krijgt regelmatig vragen van ondernemers, andere organisaties en initiatieven die werken rond rouw en verdriet. Dat zijn heel uiteenlopende vragen. Vaak gaat het over mogelijke samenwerkingen, maar even goed zijn mensen op zoek naar raad en expertise over de manier waarop we zelf onze werking sinds 2009 hebben uitgebouwd.

Om al die vragen op een iets meer gestructureerde manier het hoofd te bieden en om kruisbestuiving tussen verschillende organisaties en ondernemers te stimuleren, werken we sinds enkele jaren met een formule ‘op de koffie‘.

Organisaties, professionals of anderen met een idee tot samenwerking of vragen over de werking van onze organisatie zijn twee keer per jaar welkom in ons Koesterhuis in Antwerpen om bij een tasje koffie kennis te maken en een antwoord te krijgen op hun vragen.

Dit zijn de data van de twee volgende sessies:

  • dinsdag 16 september 2026 10.00 uur – 12.00 uur
  • dinsdag 23 februari 2027 10.00 uur – 12.00 uur
Schrijf je hier in!

Het wettelijk kader rond verlies van een baby tijdens de zwangerschap is een complex verhaal van termijnen en interpretaties. Er komen heel wat administratief geregel bij kijken wat vaak enorm belastend is voor rouwende ouders. Als lokaal bestuur is het soms echt wel mogelijk om een verschil te maken en ouders te ondersteunen.

We maakten een overzicht van de relevante bepalingen rond verschillende thema’s en proberen de relevante wettelijke initiatieven binnen dit thema op de voet te volgen:

  • Naamgeving & rechten
  • Werk & verlofstelsels
  • Financiële rechten
  • Regelgeving meteen na het overlijden

Onderstaande pagina’s zijn met zachtheid geschreven voor rouwende ouders, maar ze kunnen jou als ambtenaar hopelijk ook op weg zetten.

Elk jaar rond Wereldlichtjesdag, de tweede zondag van december, organiseren we een hartverwarmende Koesterweek. Onder het motto ‘toon je hart’ roepen we iedereen op om zijn of haar hart te tonen voor gezinnen die een kind moeten missen. Want iedereen kent wel iemand die een kind verloor en allemaal samen kunnen we beter voor hen zorgen.

Tijdens de Koesterweek proberen we de maatschappij op te roepen om mee het verschil te maken voor al die gezinnen met verdriet.

Geniet even mee van onze aftermovie van de Koesterweek 2025.

Je kan je hart tonen door:

  • een koesterpin te dragen
  • onze affiche of vlag uit te hangen
  • een raamtekening te maken
  • mee te doen aan onze koesterchallenge
  • een kaarsje te branden tijdens Wereldlichtjesdag
  • in actie te komen voor het Berrefonds

Onze Koesterweek start elk jaar op de vrijdag voor Wereldlichtjesdag.
Toon jij ook dit jaar mee je hart?

Alles over de Koesterweek

Ben je op zoek naar een ‘buddy’? Een lotgenoot waar je je verhaal, je verdriet, je hoop, je twijfels, je dromen,… mee kan delen? Of zit je ergens mee en wil je graag weten hoe een ervaringsdeskundige dit heeft aangepakt? Dan verwelkomen we je heel graag op ons platform Glinsterhulp.

Je leest er de verhalen van mama’s, papa’s, grootouders, tantes en andere framily die te maken kregen met het verlies van een baby of kind. Je kan via het platform veilig en snel een berichtje naar een van onze Glinsterhulpen sturen. Elke Glinsterhulp is een warme vrijwilliger van het Berrefonds die opleiding en ondersteuning krijgt, dus je bent in goede handen!

Ontdek glinsterhulp

Eerst nog even weten hoe het platform precies werkt en wat je mag verwachten van Glinsterhulp? Kijk dan even mee naar de opname van het webinar dat collega Sarah gaf tijdens de Koesterweek 2025.

Heb je nog vragen of wil je je misschien aanmelden als vrijwillige lotgenoot voor ons platform? Stuur dan even een mailtje!

Er zijn steeds meer lokale besturen die ook zelf initiatieven nemen rond het thema van het verlies van een kind. Denk bijvoorbeeld aan het inrichten van bijzondere plekjes op een begraafplaats, het organiseren van eigen evenementen of bijeenkomsten,…

Wij brengen die hier graag in beeld en willen zeker helpen bij het promoten van lokale initiatieven. Lees dus gerust verder en laat je inspireren hoe andere lokale besturen met dit thema aan de slag gaan.

Heb je hierover vragen of suggesties? Neem gerust even contact op via info@berrefonds.be. Wel helpen je graag!

Voor veel ouders kan het helpend zijn om af en toe even stil te staan bij hun verdriet, op een manier die zacht en draaglijk voelt. Daarom organiseert het Berrefonds al enkele jaren Koesterworkshops in haar Koesterhuizen. Deze creatieve workshops vinden ongeveer één keer per maand plaats in onze drie Koesterhuizen en zijn bedoeld voor (groot)ouders van een stilgeboren of overleden kind. Deze workshops zijn terug te vinden in onze kalender.

Tijdens een Koesterworkshop gaan we samen creatief aan de slag in een warme en rustige sfeer. Door met je handen iets te maken, kan je even uit je hoofd komen en ontstaat er vaak wat meer ruimte en rust vanbinnen. Voor veel deelnemers voelt het helend om op die manier met hun verdriet en met de herinnering aan hun kind bezig te zijn. De workshops zijn bewust laagdrempelig en verbindend. Terwijl jullie samen creatief bezig zijn, ontstaat er vaak spontaan contact met andere ouders die een gelijkaardig verlies hebben meegemaakt. Soms worden er verhalen gedeeld, soms is er gewoon een stille herkenning. Alles mag er zijn.

De Koesterworkshops zijn voor veel mensen ook een fijne manier om kennis te maken met het Koesterhuis en het Berrefondsteam. Het is vaak een eerste stap voor ouders die het misschien nog moeilijk vinden om naar een inloopmoment te komen. Aan het einde van de workshop ga je naar huis met een mooi afgewerkt creatief werkstuk, maar vooral ook met een moment van rust, verbinding en herinnering.

Je bent van harte welkom om samen met ons een stukje te koesteren, te creëren en te verbinden.

Wil je graag eens deelnemen maar is een Koesterhuis te ver. Vraag dan aan je stad of gemeente om een ‘Koesterworkshop on tour’ te boeken bij het Berrefonds. Meer info kan je vinden op deze pagina.

Elk jaar rond Wereldlichtjesdag, de tweede zondag van december, organiseert het Berrefonds een hartverwarmende Koesterweek. Onder het motto ‘toon je hart’ roepen we iedereen op om zijn of haar hart te tonen voor gezinnen die een kind moeten missen. Want iedereen kent wel iemand die een kind verloor en allemaal samen kunnen we beter voor hen zorgen.

In de voorbije jaren bouwden we een mooie samenwerking uit met merken als Mediahuis, JBC, Kinepolis, AVA,…

Onze Koesterweek start elk jaar op de vrijdag voor Wereldlichtjesdag.
Kijk op www.koesterweek.be voor alle informatie.

Tijdens de Koesterweek roepen we ook steden en gemeenten op om deel te nemen en hun hart te tonen. Elk jaar in de loop van september lanceren we de oproep om (opnieuw) mee te doen. Deelnemende lokale besturen hangen de Koestervlag uit en krijgen heel wat inspiratie op onze website om ook op andere manieren hun hart te tonen:

  • inspiratie voor activiteiten rond Wereldlichtjesdag
  • sjablonen om raamtekeningen te maken met het hart van het Berrefonds
  • communicatiemateriaal Koesterweek
  • uitgeschreven artikel om te gebruiken in eigen communicatiekanalen
  • een overzicht van workshops, podcastafleveringen en andere initiatieven
  • kans om een Koesterworkshop on tour in te boeken
  • …

In juni 2026 gaven we vanuit Berrefonds vzw een gratis webinar met heel wat tips en achtergrondinformatie om van de koesterweek in je eigen stad of gemeente een hartverwarmend moment te maken.

Herbekijk dit webinar en laat je inspireren. Heb je daarna nog vragen of suggesties? Stuur ons dan gerust een mailtje!

Ik heb een vraag

Bij de eerste edities van onze Koesterweek kregen lokale besturen die zich inschreven een gratis Koestervlag. Ging deze vlag verloren of hebben jullie graag extra exemplaren of afwijkende formaten? Bij onze warme partner Waelkens kan je het hele jaar door vlaggen bestellen. Zij schenken 10% van de opbrengst aan de werking van het Berrefonds.

Kijk voor een terugblik op onze voorbije edities van de Koesterweek even op koesterweek.be en laat je inspireren.

Elke tweede zondag van december steken mensen overal ter wereld om stipt 19.00u een kaarsje aan ter nagedachtenis aan kindjes* in hun hart. Zo vormt zich over de hele wereld in alle tijdzones een bijzondere ketting van hoopgevend en mooi licht.

Ook in Vlaanderen zetten steeds meer steden en gemeenten in op Wereldlichtjesdag tijdens de Koesterweek. Om lokale besturen te inspireren, bundelen we heel wat inspiratie en informatie op de website van de Koesterweek onder het thema ‘Wereldlichtjesdag’.

Organisatoren kunnen ook hun activiteiten ingeven via UiT zodat ze automatisch mee op de kalender verschijnen. Samen maken we er een mooie Wereldlichtjesdag van!

Meer over Wereldlichtjesdag

Het verlies van een baby of kind raakt elk gezin op een andere manier. Ook binnen een gezin kunnen mensen heel verschillend rouwen. Grootouders, broers en zussen, mama’s, papa’s of ouders in een bijzondere situatie kunnen elk hun eigen vragen, emoties en noden hebben. Daarom organiseert het Berrefonds naast algemene ontmoetingsmomenten ook thematische activiteiten. Tijdens deze activiteiten brengen we mensen samen die zich in een gelijkaardige situatie bevinden. Dat zorgt vaak voor herkenning, begrip en ruimte om ervaringen te delen met anderen die echt begrijpen waar je doorheen gaat. Soms zijn deze momenten eerder verbindend en ontspannend, soms staat er een gesprek of informatie centraal. Maar altijd proberen we een veilige, warme en respectvolle omgeving te creëren waar iedereen zichzelf kan zijn.

Voor ouders van een meerling – Twinless Twins

Wanneer één kindje van een meerling overlijdt, spreken we over een “Twinless Twin”. Dit beschrijft de bijzondere rouwervaring wanneer een deel van een meerling wordt gemist. Ouders die dit meemaken, ervaren vaak een complexe mix van emoties. Enerzijds is er intens verdriet om het kindje dat er niet meer is, anderzijds kan er ook dankbaarheid en geluk zijn voor het kindje dat er wel is. Die gevoelens kunnen door elkaar lopen en dat kan verwarrend of zwaar aanvoelen. Ook de kinderen en hun ouders kunnen tijdens het opgroeien veel vragen hebben. Tijdens een twinlees twin lunch maken we ruimte voor alle emoties en het uitwisselen van ervaringen. Ouders geven aan dat het deugd doet om in contact te komen met andere ouders die hetzelfde hebben meegemaakt.

Voor papa’s

Ook vaders rouwen op hun eigen manier. Toch merken we dat zij elkaar minder snel ontmoeten in lotgenotencontact. Daarom organiseren we af en toe activiteiten speciaal voor papa’s. Tijdens een papacafé of activiteit voor vaders staat ontmoeting centraal. Dat kan een gezellige avond zijn, een BBQ, een wedstrijdje darts of gewoon een moment om samen te praten. Soms wordt er gelachen, soms gedeeld, soms gewoon samen gezwegen. Wat deze momenten bijzonder maakt, is dat papa’s er onder elkaar kunnen zijn en hun eigen manier van rouwen en omgaan met verlies kunnen delen.

Voor broers en zussen (brusjes)

Wanneer een baby of kind overlijdt, worden ook broers en zussen geraakt door het verlies. Voor hen organiseren we activiteiten op kindermaat. Tijdens deze momenten kunnen brusjes andere kinderen ontmoeten die ook een broer of zus missen. Door spel en creativiteit krijgen ze de kans om gevoelens te uiten, te verbinden en herinneringen te maken. Zo organiseren we bijvoorbeeld knuffelworkshops, waarbij kinderen samen met ervaren naaisters hun eigen knuffel maken, compleet met kleertjes en een slaapzakje. Zo ontstaat een tastbare herinnering.

Voor grootouders

Ook grootouders verliezen een kleinkind én zien tegelijk hun eigen kind rouwen. Dat maakt hun verdriet vaak bijzonder complex. Tijdens onze grootoudernamiddag kunnen zij elkaar ontmoeten, ervaringen delen en ruimte krijgen voor hun eigen verhaal.

Voor ouders die opnieuw zwanger zijn

Zwanger zijn na het verlies van een baby of kind brengt vaak heel andere gevoelens met zich mee dan een eerdere zwangerschap. Blijdschap en hoop kunnen hand in hand gaan met angst, onzekerheid en verdriet. Tijdens activiteiten voor zwangere ouders na verlies creëren we ruimte om stil te staan bij wat hen bezighoudt. Dat kan bijvoorbeeld via:

  • een gesprek met een vroedvrouw
  • zwangerschapsyoga
  • een kletspot met vragen en ervaringen
  • een moment van ontmoeting met andere ouders

Deze momenten helpen om verbinding te maken met het lichaam, met het nieuwe leven dat groeit, maar ook met het kindje dat gemist wordt.

Regenboogjes

Wanneer er na een verlies opnieuw een baby wordt geboren, spreken we vaak over een regenboogbaby. De komst van dit kindje brengt veel liefde en hoop, maar gaat vaak ook samen met heel wat andere emoties. Veel ouders merken dat deze periode bijzonder intens kan zijn. Er is de vreugde om het nieuwe leven, maar tegelijk blijft het gemis van het kindje dat er niet meer is aanwezig. Ouders zoeken vaak naar een nieuw evenwicht tussen zorgen voor hun regenboogbaby en het blijvend koesteren van hun overleden kind.

Daarom organiseren we ook ontmoetingsmomenten waar pas bevallen ouders samen met hun regenboogbaby welkom zijn. Tijdens deze momenten is er ruimte om ervaringen te delen, vragen te stellen en herkenning te vinden bij andere ouders die een gelijkaardige weg bewandelen. Het kan deugd doen om samen stil te staan bij deze nieuwe fase in het leven, waar verdriet en liefde vaak naast elkaar bestaan. In een warme en veilige sfeer kunnen ouders elkaar ontmoeten, verhalen delen en even voelen dat ze niet alleen zijn op dit pad.

Ideeën of noden?

De thematische activiteiten van het Berrefonds groeien vaak vanuit de noden van ouders en families zelf. Heb je het gevoel dat er nood is aan een specifieke activiteit of ontmoetingsmoment rond een bepaald thema? Laat het ons gerust weten. Ons team staat altijd open voor nieuwe ideeën en voorstellen. Samen bekijken we graag hoe we nog meer mensen kunnen verbinden en ondersteunen.