Het verdriet om een klasgenootje of leerling verdwijnt natuurlijk niet na enkele maanden. Er zal altijd een kind ontbreken in de klas en in de school. Voor leerlingen, leerkrachten en ouders blijft het gemis aanwezig, soms stil op de achtergrond, soms heel voelbaar. Op bepaalde momenten kan het verdriet weer sterker naar boven komen. Denk aan de verjaardag van het kind, een schoolfeest of optreden, de eerste of laatste schooldag, of het moment waarop de klas afscheid neemt in het zesde leerjaar. Als school kan het helpend zijn om op zulke momenten bewust ruimte te maken voor herinnering en verbinding. Zo blijft het overleden kind een plaats houden binnen de schoolgemeenschap. Hieronder delen we enkele ideeën die scholen vaak als waardevol ervaren.
Bijzondere dagen
Doorheen het schooljaar zijn er momenten waarop het gemis extra voelbaar kan zijn. Sommige van die dagen zijn voorspelbaar, zoals:
- de verjaardag of sterfdag van het kind
- het sinterklaasfeest
- een schoolfeest of schooloptreden
- het begin of einde van een schooljaar
- de overgang naar een nieuwe klas of school
Maar ook onverwachte momenten kunnen emoties oproepen: wanneer een klas een bepaalde activiteit doet die vroeger samen gebeurde, of wanneer leerlingen spontaan herinneringen ophalen.
Als school kan het helpend zijn om op voorhand even stil te staan bij deze momenten. Dat hoeft niet groots of uitgebreid te zijn. Vaak volstaan kleine gebaren, zoals:
- even samen stilstaan in de klas
- een kaarsje branden
- een herinnering delen
- een briefje of tekening maken
- een liedje luisteren dat bij het kind past
Belangrijk is vooral dat er ruimte mag zijn voor emoties, en dat leerlingen voelen dat het oké is om hun klasgenootje te blijven missen. Betrek de leerlingen bij de vormgeving van deze momenten. Zo kunnen ze zelf aangeven op welke manier ze hun overleden vriendje graag herdenken.
Een blijvende herinneringsplek op school
Veel scholen kiezen er na verloop van tijd voor om een blijvende herinneringsplek te creëren. Dat kan een plaats zijn waar leerlingen en leerkrachten af en toe even kunnen stilstaan bij het klasgenootje dat ze missen.
Zo’n plek kan verschillende vormen aannemen, bijvoorbeeld:
- een boom of plant op de speelplaats
- een bankje of rustplek
- een kunstwerk of muurtekening
- een klein herdenkingshoekje in de school
- een boek waarin herinneringen verzameld worden
Het kan waardevol zijn om het gezin van het overleden kind hierbij te betrekken, als zij dat zelf ook fijn vinden. Ook het bredere netwerk rond de school, leerlingen, ouders, leerkrachten en buurt, kan mee nadenken of helpen bij het realiseren van zo’n plek. Zo groeit er een plek waar herinneringen blijven leven en waar nieuwe leerlingen ook kunnen horen over het kind dat deel uitmaakte van de school. Het kan zelf ruimer worden ingezet als bredere troostplek.
Samen blijven koesteren
Herinneringen blijven delen helpt om het klasgenootje levend te houden in de verhalen van de school. Soms gebeurt dat spontaan: een foto die nog opduikt, een anekdote die verteld wordt, een activiteit waar het kind vroeger zo van genoot. Ook kleine rituelen of tradities kunnen helpen om het kind te blijven herinneren, bijvoorbeeld:
- een jaarlijks moment van herinnering in de klas
- een brief of tekening maken op de verjaardag
- samen bloemen planten op de speelplaats
- een activiteit doen die het kind graag deed
Zo blijft het kind op een warme manier deel uitmaken van de schoolgemeenschap.
Koesterweek
Het Berrefonds organiseert elk jaar in december de Koesterweek. Tijdens deze week roepen we heel Vlaanderen op om zijn hart te tonen voor alle kinderen die gemist worden. Met deze actie tonen we aan families dat hun kind niet vergeten wordt. Ook scholen kunnen deelnemen aan de Koesterweek. Dat kan bijvoorbeeld door:
- de Koesterweek-affiche op te hangen op school
- samen kleurplaten te kleuren
- hartjes te knutselen in de klas
- even stil te staan bij kinderen die gemist worden
Zo bouwen we samen aan een warme golf van verbondenheid. Meer informatie vinden jullie op www.koesterweek.be
Betrek het gezin van de overleden leerling
In onze gesprekken met ouders van een overleden kind horen we vaak hoe betekenisvol het voor hen is om contact te blijven houden met de school, leerkrachten en vriendjes. Blijf hen dus betrekken en laat weten dat er aan hun kind gedacht wordt.
We delen graag enkele ideeën:
- Schrijf gevoelige dagen zoals de verjaardag, sterfdag, moederdag en vaderdag in jullie agenda. Stuur de ouders op deze dagen een berichtje, kaartje of knutselwerkje. Vraag hen hoe ze zelf vorm willen geven aan deze gevoelige dagen. Sommige ouders brengen bijvoorbeeld graag nog een traktatie op de verjaardag.
- Betrek het gezin bij de invulling van een herinneringsplek op school.
- Vertel over hoe er in de klas wordt gepraat over hun kind en over hoe jullie samen herinneringen ophalen.
Concrete ideeën
Elke school en elke klas is anders. Sommige scholen kiezen voor een klein, stil gebaar, anderen voor een meer zichtbare herinnering. Hieronder vinden jullie enkele ideeën die scholen vaak als waardevol ervaren.
Een herinneringsboek in de klas
Sommige klassen houden een herinneringsboek bij waarin leerlingen af en toe iets kunnen schrijven, tekenen of kleven. Dat kan een herinnering zijn, een gedachte of gewoon een tekening voor hun klasgenootje. Het boek hoeft niet voortdurend gebruikt te worden. Soms wordt het enkel op bijzondere momenten boven gehaald, bijvoorbeeld op een verjaardag of wanneer leerlingen spontaan herinneringen delen. Het boek kan meereizen bij klasovergangen en op het einde aan de ouders worden geschonken.
Een troostboom, plant of bloemenperkje op de speelplaats
Veel scholen kiezen ervoor om samen met de klas een boom, struik of bloemen te planten op de speelplaats of in de schooltuin. Zo groeien de herinnering aan het kind mee met de school. Leerlingen kunnen er af en toe even langsgaan, een bloemetje neerleggen of gewoon even stil staan. Het planten van een boom kan ook een verbindend moment zijn voor de klas, het schoolteam en eventueel het gezin van het kind. Ook de vergeet-me-nietjes van in de troostkoffer kunnen hiervoor gebruikt worden.
Een klasritueel op bijzondere momenten
Sommige klassen vinden het helpend om op bepaalde momenten een klein ritueel te hebben. Dat kan bijvoorbeeld:
- een kaarsje branden in de klas
- een liedje luisteren of gek dansje doen dat bij het klasgenootje past
- een briefje of tekening maken
- bellen blazen
- tijdens een klasgesprek vragen wat het overleden klasgenootje ervan zou vinden
Het hoeft niet groot of formeel te zijn. Kleine momenten van aandacht kunnen al veel betekenen.
De herinnering levend houden in verhalen
Kinderen praten soms spontaan over hun klasgenootje: een herinnering aan een spel op de speelplaats, een grappige anekdote of iets dat ze samen deden. Door hier ruimte voor te laten, help je leerlingen om de herinnering levend te houden. Het kind blijft zo deel uitmaken van de verhalen van de klas en van de school.
Een plek waar leerlingen even naartoe kunnen
Naast een vaste herinneringsplek op school kan het ook fijn zijn om een rustige plek te hebben waar leerlingen even kunnen zitten wanneer ze het moeilijk hebben. Dat kan een hoekje in de klas zijn, een bankje op de speelplaats of een stille ruimte in de school. Soms hebben kinderen gewoon even nood aan een plek waar ze stil kunnen zijn, denken of voelen. Zo geef je als school ruimte aan rouw. Want naast het overlijden van de leerling zijn er nog hopen ander verdriet en gemis. Denk maar aan een overleden huisdier of verdriet rond scheiding.
Elke school zoekt haar eigen manier om een leerling te blijven herinneren. Er bestaat geen juiste of foute manier. Het belangrijkste is dat er ruimte blijft voor herinnering, verbondenheid en warmte.